كوبيده ، بعد در يك ليتر آب بجوشانيد تا آبش به نصف برسد ، سپس آن آب را صاف كرده و 10 گرم مصطكى و 10 گرم صبر زرد را كوبيده و در آن آب حل كنيد و 250 گرم عسل را نيز به آن اضافه كرده و صبح ، ظهر و شب ، هر مرتبه يك قاشق سوپخورى از آن را ميل فرماييد .
* آويشن شيرازى ، شهم هندوانهى ابو جهل ، بسبايج ، استوخدوس ، تخم كشوث ، پوست هليلهى زرد ، غافث ، فلفل سفيد ، عشبه ، افطيمون شامى ، سنامكى ، پودينهى كوهى و مغز تخم كافشهى كوبيده شده را بجوشانيد ، بعد آب آن را صاف كرده ، سپس مقدارى عسل را در آن حل كنيد و هر روز صبح ، ظهر و شب مقدارى از آن را ميل فرماييد .
* گل محمدى ، سنامكى و گل بنفشه از هركدام 15 گرم ، تربد مجوف ، افسنطين و قاريقون از هركدام 5 گرم ، مصطكى رومى ، تخم كشوث و استوخدوس از هر كدام 10 گرم و سهپستان و عناب از هركدام 30 عدد ، همه را نيمكوب كرده ، بعد هفت قسمت كنيد و هر قسمت از آن را يك روز بجوشانيد و آب آن را بنوشيد .
* نيم ليوان سركه و نيم ليوان عسل را باهم مخلوط كنيد ، بعد 20 گرم افتيمون ساييده شده را با آنها تركيب كرده و قبل از هر غذاى روزانه ، هر مرتبه دو قاشق غذاخورى از آن را ميل كنيد .
* سنامكى 25 گرم ، گل محمدى ، گل بنفشه ، گل گاو زبان و گل نيلوفر از هركدام 10 گرم ، ريشهى كاسنى 15 گرم ، عناب 150 گرم و سهپستان 30 عدد ، همه را نيمكوب كرده و به هفت قسمت مساوى تقسيم كنيد و جداگانه تخم خربزه و تخم خيار از هركدام 50 گرم را نرم بكوبيد و با 100 گرم ترنجبين مخلوط كنيد و آنها را نيز هفت قسمت كرده و هر روز صبح يك قسمت از داروها را بجوشانيد ، بعد تخمها و ترنجبين را در آن شيرهكش كرده ، سپس آب آن را صاف كنيد و نيمى از آن را صبح و نيم ديگر را عصر همان روز بنوشيد .
توجه : بهتر است آگاه شويد كه بهجز مزاجهاى ذكر شده ، دو گونه مزاج ديگر نيز وجود دارند كه به نامهاى مزاج رطب يا تر و ديگرى مزاج يابس يا خشك ناميده مىشوند . در اينجا گرمى و سردى مزاج در كار نيست ، اينگونه مزاجها را سازج رطب يعنى سادهى تر و سازج يابس يعنى سادهى خشك گويند . براى آشنا شدن به اين دو مزاج بايستى به مثال زير توجه كنيد .
اگر به دو شخص سالم كه هيچگونه ضايعات و اختلافى در اعضاى بدن خود نداشته و از نظر سن ، وزن ، قد و ساير مشخصات ظاهرى باهم يكسان بوده و تفاوتى ندارند ، آدرنالين به مقدار كم تزريق كنيم يا بخورانيم ، يكى از اين دو نفر آدرنالين را به خوبى تحمل كرده و ديگرى ممكن است به تپش قلب و ناراحتى مبتلا شود ، شخصى كه حساسيت نشان داده ؛ داراى اعصاب حساس در مقابل آدرنالين بوده ، در صورتى كه دومى اين حساسيت را ندارد . نمونهى اين اشخاص در هر محيطى زياد ديده مىشود ، ( مثلا تفاوت ويار در خانمهاى آبستن ) همه آبستن هستند امّا فقط در يكى يا چند نفر آنها ويار ديده مىشود .
حكماى قديم از جمله ابو على سينا ، آنها را كه تحريكپذيرند داراى مزاج رطب يا تر و دستهاى كه حساس نيستند را داراى مزاج يابس يا خشك مىدانند .
در انتها لازم دانستم براى كسانى كه نمىتوانند غلبهى خون يا صفرا يا سودا و يا بلغم را در خود تشخيص دهند و ميل دارند دارويى مصرف كنند تا اگر خلطى طقيان كرده مهار شود و مىخواهند كه هيچگاه دچار بهمخوردگى اخلاط نشوند ، چند نسخه به شرح زير تنظيم كنم :
خربق 5 گرم و گل بابونهى شيرازى ، شاهتره ، تخم نيلوفر و گل گندم از هركدام 10 گرم ، همه را مخلوط و نيمكوب كرده بعد 5 قسمت كنيد و هر قسمت را يك روز بجوشانيد و نيمى از آب آن را صبح و نيم ديگر را عصر همان روز بنوشيد .
دائرة المعارف گياه درمانى ايران — صفحة 1075
مساهمون: احمد حاجى شريف ( عطار اصفهانى )
ص١٠٧٥