بود معنى اين حديث آنكه ميراث [ بعد از ما به ورثه ما نمىرسد در هر حالى باشند و اين معنى معروف است در انتقال اشياء از مردگان به زندگان و وصف آن اين است كه آن ميراث است اگر چه چيزى يافت نشود از جهت ارث . اللَّه عزّ و جلّ فرموده :
أَوْرَثَكُمْ أَرْضَهُمْ وَ دِيارَهُمْ
« 1 » ؛ يعنى زمينها و خانهها را براى شما به ارث گذاشت . ] « 2 » و به درستى كه بعض ديگر از طايفه ناصبه نقل كردهاند اين حديث را به لفظ ديگر گفتهاند حضرت پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله گفته است .
« نحن معاشر الأنبياء لا نورّث ما تركناه فهو صدقة »
« 3 » پس تفاوت اين شد كه در روايت لفظ « فهو » زياده شده است .
شيخ - ايّده اللَّه و ادام عزّه و حراسته - مىفرمايد : بر تقديرى كه اين روايت صحيح باشد معنى موجّه در آن اين خواهد بود كه آنچه ترك كردهايم از حقوق خود و قروض خود نزد مردم و طلب ننمودهايم آنها را از مردم در زمان حيات خود . پس به درستى كه آنها صدقه است بر آن جماعت كه اين اموال و حقوق نزد ايشان است بعد از حيات ما پس نبوده باشد ذريّه ما از اينكه متعرض آنها شوند به قصد تملّك و از دست آن جماعت بيرون آوردن ؛ زيرا ما عفو كردهايم از براى كسى كه اين حقوق و اموال نزد او است به اينكه نگرفتهايم در زمان حيات خود آنها را از آن كس .
و معنىاى كه طايفهء ناصبه براى اين روايت گفتهاند درست نيست ؛ زيرا معنى ما موافق عموم قرآن است و مطابق ظاهر قرآن و معنى ناصبه بر خلاف قرآن و ضد ظاهر آن است و مشخص است كه حمل گفته پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله بر معنىاى كه موافق
هامش
( 1 ) . سوره احزاب ، آيه 27
( 2 ) . اين قسمت در نسخههاى خطى ترجمه فارسى الفصول ، سفيد بود ، لذا از متن عربى ترجمه كرديم .
( 3 ) . « سنن ابى داود » 3 / 144