بعضى اوقات اكر نزف الدّم زياد باشد اسباب بيهوشى يا غشى كردد و بسا در ان حين خون خودبخود بعلّت غشى متوقّف شود ولى اكر غشى و نزف الدّم هر دو باقى ماندند بايد درصدد رفع هر دو برامد و در ضمن سدّ نزف الدّم كوشش در به حال اوردن مريض نمود و اوّل عملى كه لازم است انست كه مريض را به پشت خوابانيده سرش را با پايش در يك سطح قرار داد يا قدرى هم تا چند دقيقه سر را پايينتر كذارند و پاها را مرتفع نمايند تا آنكه خونى را كه در ساير نقاط بدن مانده به طرف سر ميل دهند و بدين واسطه حيات آن را تحريك كرده و حركات قلبيّه و رئويّه را بجاى خود ارند
همينكه مريض را خوابانيدند هر جزئى از لباس كه اسباب عسر تنفّس مىشود مانند يقهء مصنوعى و دستمال گردن و جليتقه و كمربند و بند شلوار و غيره را باز نمايند و نزديك هواى بارد و درب اطاق برند و اكر هواى حولوحوش بسيار گرم باشد او را باد زنند و اكر غشى استدامه پيدا نمود اب سرد به صورتش زده لطمهء ملايم چندى بدستها و صورت و بالاى سينهاش زنند و موادّى كه داراى بوى تند است مانند امانياك و سركه و دود توتون و ادوكلنى و پر سوخته و غيره را نزديك دماغش اورند و چه بسيار نادر است كه با تمام اين وسايل مريض به هوش نيايد فرضا اكر همهء اينها بىثمر ماند بايد به تنفّس مصنوعى كه منتّهى قدرت و معالجهء طبيب است و عمّا قريب مذكور خواهيم
حفظ صحت ( فارسى ) — صفحة 197
مساهمون: ميرزا علي خان ناصر الحكماء
ص١٩٧