ظرفى بود ممتلى از روغن كه در ان فتيلهء ضخيمى را اغشته نموده با شعله متناوب پردودى مىسوخت چنان كه در بعضى نقاط ايران و اطراف ان هنوز هم معمولست و تكميلى جز در زينت و ظرافت خزينه مفرقى ان نكرده بودند و به همين حالت باقى بود تا در اين اوان كه طرق ديكر اضائه مانند شمع پيهى و كچى و لامپهاى مختلفه و غيره اختراع شد
انتخاب طريقهء اضائه و اختيار چراغ بىتفاوت نيست و حفظ صحّت از جملهء اسباب اين كار بعضى را قبول و برخى را ردّ مىنمايد عمدهء تفاوت و پستى اضائه مصنوعى از نور افتاب در نداشتن نور منتشر و اضائهء با اشعهء مستقيمهء بسيار گرمى است كه از كانونى مجاور با چشم خارج و افقا بدان وارد مىكردد و لهذا خستكى چشم از اين نوع نور بسيار بسيار زياد تر است تا از اضائه طبيعى و اكثرى از امراض چشم نتيجهء سهر مفرط و قراءت كتاب با نور مصنوعى است براى رفع اين معايب بايد ان نور بلا واسطه به چشم وارد نشده بعلاوه ضعف ان بر شدّت و سفيدى ان بر زردى و قرمزيش غلبه داشته و حتّى الامكان اشعّه مزبوره خنك باشند شمع پيهى چون به زودى ذوب شده و بدين واسطه لاينقطع دود كرده و بوى عفنى متصاعد نموده و در اين ايام هم به كلى متروك كرديده محتاج ذكر نيست ولى شمع مومى كه قائممقام انست احتراقش كامل
حفظ صحت ( فارسى ) — صفحة 140
مساهمون: ميرزا علي خان ناصر الحكماء
ص١٤٠