و هيچ عملى جز باعانت حركات برقرار نكردد و اين حركات يا عام و مرئى است مانند حركات تنفّس يا دوران دم و يا باعلى درجه محدود و ذرّهء مىباشد مانند حركات ترشحات و جذب و حسّاسيّت و غيره ولى تمام حركات مزبوره ممكن است به دو طبقهء عمده منقسم شود يكى بلااراده و بلااطلاع و ديكرى ارادى كه بميل خود آن را موجود يا متروك مىنمائيم طبقهء اوّل كه نهايت تعدّد را دارد و در حقيقت منشأ حيات را مىسازد از قدرت ما خارج و چون محل ان باطن انساج است لاجرم اراده را در انها راه مستقيمى نيست و بنابراين حفظ صحّت در انها مداخلهء ندارد ولى طبقهء دويّم كه انها را حركات ارتباطى كويند در دايرهء علمى وارد و ما را بذكر خود مشغول مىنمايد و تماما عبارتست از انقباضات عضلات ارادى و نتيجهء انها حركت دادن قطعات مختلفهء عظامست براى ازدياد بصيرت در اينجا مختصرى از شرايط انقباض عضلى را مذكور مىنمائيم اكرچه در فيزيولژى هم مبسوطا بيان آن را نمودهايم و لهذا كوئيم ماهيچه مانند تمام انساج بدن لياقت تحريك دارد و اين خاصيّت مخصوص عنصر تشريحى ( سلّول ) است كه برحسب طبيعت خود پس از آنكه از عوامل خارجه تنبّه و تاّثّر پيدا كند در صدد مقاومت برامده عمل كند و تاثير نمايد و چون در عضله طريقهء تاثير و مقاومة عبارتست از انقباض لهذا عمل ان عبارتست از منقبض كشتن و كوتاه شدن درجهء تنبّهى كه براى بروز انقباضپذيرى و بعبارة اخرى براى تحريك
حفظ صحت ( فارسى ) — صفحة 86
مساهمون: ميرزا علي خان ناصر الحكماء
ص٨٦