منى نه اگر كسى را بر شهوت صادق و كثرت منى اين اتفاق افتد چنان كه الحاح و حركت بسيار نبايد كرد زيان كمتر دارد .
و هم او گويد كه باز گرفتن منى در وقت مجامعت سخت زيان دارد ورم اوعيه منى و قرحه مجرى و سنگ اندر مثانه و مجارى از آن تولد كند خاصه اگر از منى كه حركت كرده باشد انزال نشود و مرد از آن پاك نگردد و بر پاى مجامعت كردن درد زانو و درد سرين آرد و بر پهلو خفته منى تمام هرگز دفع نشود و درد گرده و آماس قضيب و پيغوله ران تولد كند .
علاج
هر كه كثرت جماع نمايد آن را مىبايد كه اخراج خون و تعب و تعريق در حمام و غيره كم كند و تدبير او مايل به تسخين بدن و ترطيب و تكثيف آن كنند بهر آن كه جماع بدن را سرد و خشك و متخلخل گرداند و بايد كه در غذا و شراب و خواب و سكون و خوشبو و ادهان و اكحال او افزايند و هرچه از آن عارض شود به علاج آن مقابله كنند و در حمام به آب شيرين معتدل مائل به گرمى غسل كنند و در آن عرق نياورند و بادام و شكر و پسته و نارجيل و حبة الخضرا و فانيذ استعمال كنند دم بيات معتدله مثل گرز و حبة الخضرا و جز آن بخورند و رياضت معتدل كنند كه اعانت بر هضم نمايد و تعاهد ادويه مزيد منى كنند و به سوى اعراض نظر كنند كه آيا بدن سرد شده يا خشك گرديده و يا سقوط قوت شده و يا هيجان حرارت غريبه گرديده پس قصد مقابله آن كنند .
جرجانى در تدارك مضرتهاى جماع مىنويسد كه صاحب مزاج سرد و خشك را تدابير گرمى و ترىافزا بايد كرد و طعام او نان سفيد و گوشت بره و اسفيدباجات چرب كوفته و كباب و هريسه به مقدار هضم بايد و مصالح آن زنجبيل و دارچينى و دارفلفل و شيرينىها چون زلبياى عسلى و قطائف و لوزينه و مانند آن و شراب شيرين مزه و خرما در شير تر كرده و شير و انگبين سود دارد و از طعامهاى شور و ترش پرهيز بايد كرد و بر بستر نرم و گرم بايد خفت .
و چون طعام هضم شده باشد در حمام رفتن و روغن ياسمين و روغن خيرى ماليدن و لهو و آسائش جستن و لخلخه مشكين با خود داشتن و شقاقل مربى و زنجبيل مربى و ترنج مربى سود دارد .
و اگر قوت يكبارگى ساقط شود و در حال ماء اللحم بايد داد به اندك شرابى يا زرده تخم مرغ نيم پخت به اندكى انگبين كهن و اندكى دارچينى يا دواء المسك در ماء العسل حل كرده اول دادن پس عقب آن ماء اللحم دادن و لخلخه مشكين بوييدن و اين حال بيماران و ناقهان و مسلولان را افتد و كسانى را كه از جماع لذت بسيار يابند چون عاشقان و كسانى را كه بعيد العهد از جماع باشند و يا جماع بر گرسنگى و ماندگى كرده باشند .
و اگر صاحب سقوط قوت جوان باشد و تندرست و فصل تابستان بود در آب سرد دفعه درآمدن و در حال برآمدن سود دارد چنان كه در كتاب حفظ صحت مذكور شد و آن را كه در تن اخلاط عفن باشد و به سبب حركت و حرارت جماعى آن اخلاط گرم شود و تن را گرم كند و علامتش آن است كه در حال جماع قشعريره به پشت برآيد و باشد كه نيك بلرزاند وى را اول تن از آن اخلاط پاك بايد كرد و حرارت غريب را تسكين مىكند پس به عادت بازآورند و صاحب مزاج سرد تر را تدارك ضعيف به بوى مشك و عود و معجونهاى گرم بايد كرد چون مثروديطوس و دواء المسك و معاجين باه كه در جايگاهش مذكور شده و سقوط قوت و شهوت و غشى او را هم به ماء العسل و شراب كهن و توابل گرم تدارك بايد كرد و طعام او كباب و بريانى و قليه باشد با توابل گرم چون فلفل و زنجبيل و دارچينى و به جاى آب ماء العسل خورند و شراب كهن و شراب انگبين سود دارد و صاحب مزاج گرم و خشك را تدابير ترىافزا بايد كرد و حفظ اين معنى كه حرارت غريب مشتعل نشود و تدبير آن كه از رنج و رياضتى كه تن را گرم كند و از طعامها و توابل گرم پرهيز بايد كرد و آسايش طلبيدن و طعام كه از كدو و اسفاناخ و ماش مقشر و كشك جو و دوغ تازه و گوشت بره و بزغاله و مرغ فربه سازند و تخم مرغ نيم برشت و ماهى تازه سخت موافق بود . و از ميوه ها انگور سفيد و امرود چينى سود دارد و در آب نيمگرم نشستن و روغن نرگس را با روغن ياسمين آميخته ماليدن نفع دارد و از ادويه باه دواى شير و ترنجبين كه مذكور شد سخت موافق بود و شير با شكر جوشانيده و نام سميد ثريد كرده سخت سودمند است و صاحب مزاج گرم و تر را جماع كمتر زيان دارد و باشد كه بعضى را از ايشان از ناكردن جماع وسواس و خيرگى وسواس و خيرگى چشم و ديگر اعراض پديد آيد .
و اگر افراط كنند خفقان و ضعف معده ظاهر شود و قوت ساقط گردد و سببش آن است كه مزاج اعضاى ايشان مختلف بود مزاج آلات تناسل گرم و تر بود و منى بسيار تولد كند و مزاج معده و جگر و دل و دماغ ضعيف بود و علاج ايشان به چيزهايى بايد كرد كه منى را خشك كند و كمتر تولد كند چنان كه در باب كثرت شهوت جماع مذكور شد .
و اگر اين علاج نخواهند و خواهند كه از لذت جماع بهره يابند دل و دماغ و معده را تعهد بايد كرد به معجونهاى قوى چون دواء المسك و مثروديطوس و شليثا و طعام و شراب معتدل فرمودن .
و اگر دل و دماغ نيز گرم بود و متحمل اين معجون ها نباشد مفرح معتدل و اطريفل كبير فرمودن و دل و دماغ را به بوى صندل و كافور