گل ارمنى و مازو و جفت بلوط و كات هندى و كهرباى نرم سوده به حرير بيخته بر پارچهء نرم پاشيده بدان بردارند كه به موضع خود برگردد و بعونه تعالى ديگر بر نخواهد آمد .
و به قول شيخ الرئيس پوست انار جفت بلوط برگ آس رطب گل سرخ شاخ گوزن سوخته كاغذ سوخته سم بز سوخته شب يمانى گلنار فارسى مازو جمله مساوى بگيرند و در آب بسيار بجوشانند تا قوت ادويه در آب آيد صاف نموده طفل را در آن بنشانند در حالتى كه نيمگرم باشد .
و اگر طفل باهوش و تميز باشد او را بفرمايند كه بر سبيل جذب مقعد را به اندرون كشد و الا به اعانت دست اندر كنند و در آنجا كه به سبب ورم و جز آن ادخال مقعد متعذر باشد اولا مقعد را به موم روغن مناسب يا به زردهء تخم مرغ چرب نمايند تا زود برگردد و به جهت تحليل ورم مغز فلوس خيارشنبر در آب عنب الثعلب حل كرده ضماد نمودن به غايت نافع است .
و بسيار باشد كه چون اطفال را در صغر سن اين مرض پديد آيد بعد از چندى كه رطوبات كم گردد و قوت در اعضا بهم رسد خود به خود بدون علاج زائل شود .
حكهء مقعد
يعنى خارش مبرز گاهى به سبب ديدان صغار متولد افتد و خروج كرم بر اين نوع دال بود و گاهى به سبب اخلاط بورقى يا مرارى لذاع باشد و خروج اين اخلاط مع تزحر در براز بر اين نوع دلالت كند .
و گاهى به سبب انصباب خون سوداوى حاد لذاع بر مقعد بود و اين مقدمهء بواسير باشد و از سوزش و ثقل مقعد خالى نباشد و گاهى به سبب قروح وسخهء مقعد عارض شود .
علاج
: در ديدانى به علاج ديدان معالجه نمايند و استعمال تربد و صبر انفع است و قروحى را به علاج قروح تدارك كنند .
و در كائن از اخلاط مرارى و بورقى اگر ماده از عضوى ما فوق آن سيلان كند اصلاح غذا و تنقيهء آن خلط به فصد و مسهل نمايند .
و اگر در مقعد محتبس باشد به شيافات منقى معاى مستقيم از خلط بلغمى و صفراوى كه در باب زحير مذكور شد استفراغ كنند و قى نفع تمام دارد و به حمولات معدله و مخدره معالجه نمايند .
و ماليدن سركه خمر در اين نوع خيلى سودمند است و كذلك حجامت بر عصعص و شرب طبيخ سپستان و عناب و طلا به عصارهء مجموع اجزاى انار نافع و روغنهاى مرطب مثل روغن بنفشه در روغن نيلوفر و مسكهء تازه بر مقعد بمالند و ادامت حمام و جلوس در آب شيرين نيمگرم كنند .
و اگر در روده مستقيم بلغم شور باشد به حقنهها و حمولات مسهله تنقيه كنند .
و اين ضماد نافع است گندناى سوده ده درم موميائى ( زفت رطب ) هفت درم موم سه درم روغن ناردين يا نرگس يا سوسن اوقيه و نيم به دستور ضماد ساخته صبح و شام بر مقعد نهند .
و يا صبر زوفاى خشك سائيده با پيه بط آميخته حمول سازند و يا آب انار ترش به اندك عسل آميخته طلا كنند و يا صبر به طلا حل كرده طلا نمايند و يا به روغن گل و سركه و صبر و موم ضماد كنند .
و ايضا اگر خلط مرارى بود تنقيهء بدن به آب انارين و هليله كنند .
و اگر بورقى باشد به هليله كابلى و ايارج و غاريقون نمايند و هر چه در بحث حكهء مطلق بيايد مفيد بود .
و آنچه مقدمه بواسير باشد در آن فصد باسليق و حجامت ما بين وركين و ارسال علق كنند و اضمده مبرده مسكنه به كار برند و جهت اسهال مسهل سودا و مطبوخ افتيمون و ماء الجبن دهند و اصلاح خون به اغذيه و ادويهء مبردهء مرطبه تفه نمايند .
و مقل در روغن تخم زردآلو حل كرده بر مقعد مالند و ماليدن صبر محلول در شراب و ممزوج به موم روغن مرتب از روغن گل يا روغن زردآلو نيز نفع كلى دارد .
و از اغذيه سوداوى پرهيز كنند و شب يمانى بريان و قطران مساوى سرشته مقدار يك درم به پارچهء نرم بردارند و حمول سازند .
و اين حب نافع بود برگ مورد دو درم شونيز چهارم درم جوز سوخته با پوست دو عدد همه را سائيده به عسل قوام نموده حب سازند .
و يا شيب يمانى بريان چهار دانگ قطران دو دانگ به سركه حل كرده طلا سازند و پارچه كتان بدان تر كرده بر مقعد نهند .
و اگر آب پودينه با صبر و يا زهره گاو به آب سداب يا روغن بيدانجير به كار برند سودمند بود .
و يا صبر يك جزو و زوفاى خشك دو جزو با روغن گل و سركه و آب انار ترش سائيده و صبح و شام بنهند .
مؤلف اقتباس مىنويسد كه اگر از ريح بواسير بود كرخى مقعد و حبس بول بر آن گواهى دهد و علاجش علاج آن است و پيه بز را در روغن زردآلو و شفتالو گداخته مقل ازرق حل كرده بمالند و در آنچه از خلط مرارى بود بعد فصد باسليق اول مقعد را به آب نيمگرم تا دير بشويند بعده سركه و روغن گل برابر آميخته بمالند و بعد يك ساعت به آبى كه گل سرشوى بسيار در آن حل كرده باشند آبدست نمايند .
گيلانى گويد كه بهترين چيزى كه در اين باب استعمال كرده شود خواه از كرم كوچك بود يا از خلط بورقى يا از سبب ديگر اين است كه اندك جدوار خالص در سركهء كهنه سوده به خرقه يا پنبه آلوده اندرون مقعد نهند كه استعمال اين سه مرتبه در سه روز باذن الله تعالى شفا بخشد .
صاحب شفاء الاسقام گويد : كه جميع اقسام را مسح مقعد به روغن گل و سركه و حجامت عصعص نافع است .
و اگر حكه لذاعه باشد