گل دهاوه جوش داده در طبيخ آن بنشانند يا به آب آن استنجا نمايند نافع بود .
ديگر برگ آنبه برگ جامن و پوست هر دو نيمكوفته جوش داده از آن آبدست سازند .
ديگر سم بز سوخته مازو گلنار پوست انار پهتكرى بريان مساوى كوفته بيخته بپاشند مفيد بود .
ديگر گويند كه سبب اين مرض وصول برودت است يا ضعف جرم معاى مستقيم و اكثر بعد سحج يا اسهال مفرط در اطفال واقع شود پس نشانيدن طفل بر تابه نيمگرم و تكميد از خشت گرم و نمد گرم مفيد است و آبزن از شراب و مطبوخ ادويه قابضه مثل پوست كچنال و مازو و پوست و ثمر به بول و كزمازج مىشايد و ذرور پوست غربال سوخته و مازو سوخته و نمد سوخته انفع است .
ايضا اگر سبب خروج مقعد ورم بارد بود برگ شبت جوشانيده افشرده بر بندند .
ايضا برگ حنا برگ سنبهالو برگ شيرازى در آب جوشانيده انكباب نمايند بعده ثفل دوا افشرده نيمگرم بر ورم بندند .
ديگر تخم سن بسوزند و بر مقعد ذرور نمايند اندرون رود .
ايضا بهوج پتر مازو سبز جفت بلوط گل ديگدان شاخ گاو سوخته موى سر آدمى سوخته پهتكرى سوخته باريك سوده بر پارچهء سفال نهاده كانچ را بدان بر دارند .
ديگر سرمه و سفيدهء ارزيز و پهلى به بول مساوى سائيده به دستور مقعد را پخش كردن و يا خشت آب نديده گرم كرده بدان برداشتن مفيد است .
اقوال اطبا :
[ مسيحى ]
مسيحى گويد كه براى خروج مقعد اكليل الملك و مر و مازو در ميفختج بپزند تا سطبر گردد در آن صوف تر كرده حمول نمايند .
و ايضا زيره بكوبند و به اقاقيا و طبيخ و پوست انار آميخته استعمال نمايند .
[ بوعلى ]
بوعلى مىنويسد كه صواب تر آن است كه معالجه آن به چيزى كه علاجش بدان مىكنند بايد كرد و رد آن كنند و ببندند .
و اگر رجوع نشود مرخيات استعمال نمايند و واجب است كه ذكر ادويه مشددهء مقعد مقبضهء آن كرده شود .
پس اگر اكثر حاجت به سوى امثال اين آيد آن را استعمال نمايند و بعد آن مقعد را رد كنند اگر رد شود و ببندند نفع كند .
پس بعضى از آن آبها است كه در آن نشينند و بدان نطول كنند و در آن ادويه قابضه طبخ ميكنند و اوفق اين است كه آن آب شراب قابض باشد و از آن جمله اين است كه بگيرند گل سرخ و عدس و عنب الثعلب و سماق و در آب پخته استعمال نمايند .
و ايضا اين نافع است اگر در آنجا ورم باشد و بعضى از آن ذرورات است و از اين قبيل است چون حرارت شديد نبود اينكه بگيرند پوست شجر بطم هشت درم جوز السرو ده درم سفيداب يك درم و مقعد خارج را به شراب قابض تر كنند و بشويند پس اين دوا بر آن بپاشند .
و ايضا دقاق كندر و مرداسنگ هر واحد هشت درم جوز السرو خشك سفيدهء ارزيز معمول به حك ارزيز بعض آن بر بعض به شراب قابض دو درم ذرور سازند .
و ايضا خبث رصاص و سماق هر واحد چهار درم مر يك درم تخم گل چهار درم .
و ايضا مقعد بشويند و به روغن گل خام چرب كنند پس شب و مازو و سرمه و سفيدهء ارزيز بر آن بپاشند و رد كنند اگر رجوع شود و ببندند .
و اگر مقعد رد نشود و رجوع نكند به سبب ورم عظيم پس اولى آنكه تدبير ورم كنند و به قوت ارخا نمايند به جلوس در آب گرم كه اندر آن مسكنات وجع و مرخيات ورم از آنچه در باب آن مذكور شد جوشانيده باشند .
و بعد از آن به روغن شبت و بابونه چرب كنند كه به اين تدبير نرم شود و رجوع كند پس در اين هنگام معالجه به قابضات مذكوره نمايند .
و از آنچه در اين وقت نفع كند مسكنات درد است كه مذكور شد و خصوصاً نيلوفر مذكور و ضمادى كه در آن عدس داخل است .
[ ابن عباس ]
ابن عباس گويد كه هرگاه مقعد خارج شود مريض را در آب قمقم كه سابق مذكور شد بنشانند و مقعد را به شراب قابض بشويند و اين دوا بر آن پاشند جوز السرو و آس خشك و اقاقيا و عصارهء لحيةَ التيس و مازوى سبز هر واحد يك جزو باريك سائيده به كار برند .
و يا بگيرند خبث الفضه و به زر ورد و سماق هر واحد چهار درم مر دو درم و باريك ساخته بر مقعد بپاشند بعد از آنكه به شراب قابض شسته باشند .
و يا دقاق كندر و مرداسنگ هر واحد يك جزو جوز السرو نيم جزو سخالهء ارزيز ودع سوخته هر واحد ربع جزو باريك كوفته بعد شستن مقعد به شراب قابض شسته بپاشند
و اگر با خروج مقعد ورم باشد بگيرند عدس مقشر و پوست انار و جفت بلوط و جوز السرو هر واحد يك جزو و در آب آس پخته روغن گل بر آن ريخته در هاون حل كنند و بر مقعد ضماد نمايند .
[ اسماعيل و ايلاقى ]
اسماعيل و ايلاقى گويند كه طريق علاج اين مرض آن است كه بگيرند گل سرخ و عدس مقشر و پوست انار و جفت بلوط و همه را در آب بپزند و بپالايند و در آن آب نشينند و ثفل اين به روغن گل حل كنند تا چون مرهم شود بر مقعد ضماد كنند .
و اگر با اين مرض مزاج سرد بود بگيرند داذى و جفت بلوط و مرزنجوش خشك و مازوى بريان به روغن زيت و پارهء آهن كهنه زنگ گرفته و همه را در شراب كهنه يك شبانهروز تر كرده صاف نمايند و يك ساعت در آن شراب نشينند پس مقعد را خشك كرده به روغن تخم ترنج يا به روغن مغز تخم زردآلو يا روغن مغز تخم شفتالو چرب كنند .
و اين دوا بپاشند پوست انار خشك و مازو و شاهبلوط و صدف سوخته و ودع سوخته و خاكستر سفال