از حريف و مالح و شديدة الحموضة احتراز ضرور است و هرگاه فساد طعام خصوصا حموضت فم معده معلوم شود قى كنانند و قرشى گفته كه نصف درم افيون با آش جو دور مىكند جنون را در يك روز ليكن احوط آنست كه اول از قدر قليل شروع سازند و بتدريج تا مقدار مذكور رسانند و در ماليخوليائ مراقى اگر بسبب مرض ورم حار مراق باشد علاج ورم حار بايد كرد و گذاشتن محجمه به شرط بر مراق مفيد بود و گفتهاند كه فصد بعد هر چهل روز درين مرض مفيد بود و نوشيدن شير خر بسيار نافع بود و اگر ماده سرد باشد نطولات و ضمادات حاره بايد كرد و درين قسم تنقيه از ادويه شديدة الحرارة نبايد كرد و گلقند و سكنجبين و مفرها و جوارشهاى مقوى معده و دل مفيد بود و غذا چوزه مرغ و زردى بيضه و مانند آن مناسب بود علامت ماليخولياى مراقى كرب و قلق و تنگى سينه و تهوع و جشاء حامض و جوع مفرط و درد در ميان هر دو شانه باشد
زكام و نزله
فضلاتى كه از دماغ فرود آيد اگر بمنخرين آيد زكام گويند اگر به حلق و سينه آيد نزله گويند و اگر حار باشد علامت آن سرخى رو و چشم و تيزى رطوبت كه از دماغ مىآيد علاج آن بهدانه عناب سپستان تخم خطمى سفيد گاو زبان گيلانى در آب جوش خفيف داده صاف نموده شربت بنفشه داخل كرده بدهد و اگر نزله بازنه ايستد گوند كتيرا هريك يكماشه در خميرهء خشخاش آميخته همراه همين جوشانده زياده كند و لطوخ و حبوب و غرغره كوكنار و غيره كه حبس نزله كند استعمال نمايد و مدام عطسه گيرد و اگر حاجت تنقيه شود بعد از نضج از مسهل بارد و حب بنفشه تنقيه كند و طريق استعمال اين مثل حب ايارج است و درصورتىكه ماده بلغمى باشد تنقيه از مسهل گرم و حب ايارج هم مضايقه ندارد و اگر ماده تيز و با حدت باشد اول فصد سرارو نمايد و تبريدى كه در صداع مذكور شد بدهد و روغنهائ سرد مانند روغن نيلوفر و كدو استنشاق نمايد و از كافور و صندل تبخير كند و تا زكام زائل نشود از خوردن گوشت احتراز نمايد و اگرچه نزله حار باشد از هواى سرد و آب بسيار سرد اجتناب نمايد و خواب بروز خصوصا بعد از طعام نكند و در ابتدا نزله را حبس نسازد بلكه اگر محتبس شود از شكر طبرزد و كاغذ و عنبر