تنور نيمگرم مقدار يك روز بگذارند پس روغن را برآورده در گوش بچكانند جهت ازاله درد آن مجرب و چون اقماع و گلش را اضافه نمايند جهت بواسير بيعديل .
المضار : سفيد طولانى و يا بنفش پرتخم با حدت آن ردى و مضر و از آن در ردائت زياده نوعى است كه در هند و بنگاله باره مسيا نامند يعنى دوازده ماه ثمر مىدهد و ثمر آن هميشه يافت مىشود و آن باريك طولانى است تا يك شبر و زياده و غير طولانى نيز و پر تخم و تند مىشود مگر نوعى كه نيز دوازده ماه يافت مىشود سفيد و مدور و كم تخم مىباشد بد نيست چندان ضرر ندارد و از خاصيت بادنجان است كه چون آن را بر خلاف جهت دو سوراخ نمايند يكى در عرض كه از طرف ديگر بگذرد و دو سوراخ ديگر كه نگذرد و در آب نمك اندك جوشى دهند و در آب آن بگذارند متغير و فاسد نمىگردد .
بادنجان برّى
كه به هندى بهتكتايى و بزرگ آن را بهرتا و به يونانى كفيشون نامند .
ماهيت آن : نبات آن به قدر ذرعى و زياده بر آن و پر شعبه و خاردار و مزروع و خودرو و استاده و مفروش بر روى زمين و صغير و كبير مىباشد منبت آن كنار رودخانهها و صحراها و مواضع سيلها و ثمر آن به قدر زيتون و گردكان و پر خار و در خامى سبز و بعد رسيدن زرد مىگردد و طعم آن بسيار تيز و مايل به تلخى و با بورقيت .
طبيعت آن : گرم و خشكتر از بستانى و منسوب به مشترى است .
افعال و خواص آن : ضماد ثمر آن جهت اورام بلغمى و سياه كردن موى و خوردن آن جهت سرفه و ضيق النفس و اصلاح فساد بلغم و صفرا و تب و درد پهلو و عسر البول و بطلان حس شامه و قتل ديدان و دفع بيماريهاى زنان عقيمه نافع و گفتهاند چون گياه بهتكتيه را قدرى معتد جمع نموده گودى بكنند و در قعر آن گودى كوچك و در آن ظرفى سر تنگ بگذارند و در گود بزرگ گياه بهتكتيه را پر نموده بالاى آن خار و خاشاك و يا سرگين گاو خشك چيده برافروزند تا قدرى سوخته آب از آن جدا گشته در آن ظرف جمع گردد پس آن ظرف را بردارند و آب را در شيشهاى محفوظ دارند و هر صبح ناشتا قليلى بياشامند جهت سرفه بارد رطوبى كهنه و ضيق النفس بارد رطب كهنه مفيد است .
باديان خطايى
به فتح با و الف و كسر دال مهمله و فتح ياى مثناة تحتانيه و الف و نون و فتح خاى معجمه و فتح طاى مهمله و الف و همزه و يا از ادويه جديده است .
ماهيت آن : ثمرى است جوزى رنگ هشت پره و بعضى هفت پره و هر پرهاى دو پارچه پيوسته به هم بالاى آنها منشق و در اندرون آن تخم كوچكى نيز جوزى رنگ و طعم آن فى الجمله شبيه به رازيانه و لهذا آن را باديان خطايى نامند نه از جهت آنكه شكل آن مانند رازيانه است و از جبال نيپال و چين و زيربادات هند آورند بهتر و مستعمل تازه و تند طعم و رايحه آن است و كهنه آن كه سياه رنگ و طعم و رايحه آن بر طرف شده باشد غير مستعمل .
طبيعت آن : در دويّم گرم و خشك و منسوب به مشترى .
افعال و خواص آن : محلل و مفتح و مقوى معده و هاضمه و دافع رياح و ثقل طعام و درد احشا و تحليل بلغم و رياح و مدر بول و نصارى جهت امور مذكوره با چاى خطايى طبخ نموده به دستور مذكور در چاى مىنوشند .
مضر عضل و عصب سليم و مصدع و مورث تشنگى ، مصلح آن بريان نمودن آن است .
بارزد
به فتح با و الف و سكون راى مهمله و فتح زاى معجمه و دال مهمله لغت فارسى است به عربى قنّه و به يونانى خلبانى و به تركى قاسنى و به هندى بريجا و به لغتى كنده بهروزه نامند و به اين نام معروف است .
ماهيت آن : صمغ نباتى است برگ آن شبيه به برگ چنار مشابه نبات سكبينج و ساق آن باريكتر از آن و سفيد مايل به زردى و شبيه به كندر بهتر از سرخ و زرد آن است و ثقيل الوزن و آنچه به تحقيق پيوسته و ديده شده لبن درختى است عظيم به قدر سرو كه تنه آن را به تيشه و غير آن جابجا خراشيده از آن تراوش مىنمايد و برمىآيد و مانند لبن بلسان كه دهن بلسان نامند مىباشد . در اول سفيد رنگ اندك رقيق و ليكن نه به رقت دهن بلسان و به تدريج منجمد و زرد رنگ پس زرد تيره پس سرخ و اندك خشك صلب مانند كندر مىگردد و چون بر آتش گذارند گداخته مىگردد تازه آن زودتر و رقيقتر و كهنه آن ديرتر و غليظتر مىباشد و در بنگاله از كوهستان مورنگ بسيار مىآورند و به قيمت ارزان مىفروشند و قطعههاى چوب درخت آن كه از دم تيشه جدا شده در آن ديده شده و جرم چوب آن مانند سرو و ديودار رخو ريشه دار و گفتهاند لبن ديودار است و قوّت لبن آن تا ده سال باقى مىماند و بهترين آن تازه صافى تندبوى بىغش آنست زيرا كه مغشوش به راتينج و اشق و آرد باقلا مىنمايند و گفتهاند سه نوع مىباشد يكى سبك بسيار سفيد و خشك و يكى كثيف