تخطي إلى المحتوى الرئيسي

هداية الحجاج ( سفرنامه مكه ) ( فارسى ) — صفحة 265

مساهمون:

ص٢٦٥
آن وجود فايض الجود رسيده ، از مقدم شريفشان كه سالما و غانما از اين سفر خيريت اثر مراجعت فرمودند شكرگزارى نمودند و مال سوارى و بنه به‌قدر كفاف هم آماده كرده بودند . خلاصه چند دقيقه در منزل سرحددار روس استراحت شده ، بعد در آنجا از اهالى قراباغ و بيك‌زادگان كه به مشايعت آمده بودند وداع نموده ، از پل خدا آفرين كه معبر سرحد است عبور شد . معبر اينجا كه پل خيلى محكمى در روى رود ارس امتداد يافته ، عبارت از تنگه‌اى است كه مجراى آب رودخانه بالنسه به ساير جاها در اينجا خيلى كم عرض است . باوجود اين ، پل در امتداد 250 قدم ساخته شده كه در حقيقت مىتوان تصوّر كرد اين مسافت عرض تنگه‌اى است كه رشته يك كوهى در اين موضع منقطع شده . آب رود ارس از وسط آن با كمال تندى جريان و سيلان نموده ، به سنگ‌هاى بسيار بزرگى كه از قلل جبال به مجراى آب ريخته برخورده ، صداى مهيبى كوه و دشت را فرامىگيرد و از جمله همان سنگ‌ها است كه در اين تنگه اساس و پايه طاق‌هاى پل خداآفرين در روى آنها محكم و برقرار است . در دو طرف پل ، دو دروازهء بزرگى نهاده‌اند كه عبورومرور از روى پل از اين درها است و كسى از اهالى طرفين بدون بليت نمىتوانند از اينجا عبور و مرور نمايند ، زيرا كه مستحفظين طرفين نهايت مواظبت را دارند .

[ محال قراجه‌داغ ]

فى الجمله چون در اين طرف رود ، محل سكنا نبود با ضيق وقت از پل گذشته به مسافت يك فرسخ راه در مجراى رود در قريهء لاريجان در خانهء على مراد خان تفنگدار منزل شد . اين طرف رود ارس كه اوّل خاك ايران است ، محال قراجه داغ است و آن محدود است از شمال به خاك قراباغ و مغان كه رود ارس در اين حدود و در ميانهء سرحد واقع شده است و از غرب به كركر و مرند و سدّ و صحرا و از جنوب به بلوكات ثلاثه و به دوستان و از مشرق به مشكين و مغان و طالش . كليه خاك قراجه داغ منقسم به هجده محال است : دزمار ، مردن آغام ، حسن آباد ، بين جوان ، سجامان ، كليبر ، اوسبانلو ، كيوان ، كرمدوز ، چهاردانگه ، اونگوت ، دودانگه ، يافت ، وركهان ، دكله ، راهر ، ازوم دل ، ميشه پاره .