طياره اسم شترهايى است كه با كمال سرعت و بدون معطّلى از مكه به مدينه و از آنجا به ساير جاها حركت مىكنند ، بهطورى كه با اينها زودتر از حمل مىتوان به مقصود رسيد . ولى قطعنظر از سرعت سير اينها و ديگر فوايدى كه در كرايهاش ملحوظه است ، مضرّات ديگر هم ده برابر آن فوايد ديده شده كه هر كس با اين شتران به مدينه بيايد ، خطر جانى و ضرر مالى را دارد به واسطهء آنكه حركات و سكنات جمّالان آنها در تحت قاعده و نظمى نيست . اما حمل شامى و يا ديگرى هرچند در حركت بطىء است چون با نظام و عسكر و توپ ، منزل به منزل طى مسافت مىنمايد ، اطمينان كلى از هر جهت براى حجاج باقى است .
همه ساله چهارصد نفر عسكر و دويست سوار و چهار توپ به اتفاق حمل شامى تا مكه آمده برمىگردد . چنانكه امسال هم به همان قرار بود و در جميع منازل محافظت و مواظبت حجاج را مىكند ، قطعنظر از اينكه در طياره نظمى و نظامى نيست ؛ سهل است اگر در بين راه يا در منازل از قطّاع الطريق صحرايى و اجنبى صدمه به حجاج نرسد ، خود جمّالان و صاحبان شتران به انواع حيله اموال حاجى را مىدزدند . از جمله حيلههاى آنها يكى اين است بعد از آنكه هيجده ساعت راه على الاتّصال حاجى را برده و خسته و بىخواب در وسط صحرا در جاى نامناسبى انداخته ، به محض نزول ، جمّالان به هريك از حجاج خبر مىدهد كه در اين منزل دزد و حرامى زياد است ، شب را نخوابيد و از مال خود محافظت نماييد . حاجى بيچاره همينكه چادر و منزلگاه خود را مهيا كرد ، به واسطهء رنج و تعب اين همه راه ، بلاحرف خواب بر او مستولى خواهد شد .
جمّالان آن وقت با كمال اطمينان آمده هرچه مىتوانند مىبرند . در همان وقت سرقت يا صبح حاجى كه خبردار مىشود از كسى نمىتواند بخواهد يا دادرسى به دست آرد ، زيرا كه نه در آن بيابان حاكمى و نه راه مسؤوليتى باقى است ؛ ولى مىتوان كه با رئيس جمّالان در مكه در حضور والى و شريف ، عهد و پيمان گرفته به شروطى چند كه ذكر خواهد شد . شتر طياره را كه كرايه گرفت :
اوّلا كرايه را قسط قرار دهند . قدرى را در مكه و يك قسمتى در مدينه ، باقى
هداية الحجاج ( سفرنامه مكه ) ( فارسى ) — صفحة 193
مساهمون: محمد رضا طباطبايى تبريزى
ص١٩٣