يكسره وارد مكه مىشوند . چون در اين منزل شب را مانده بوديم ، شب ديگر دو ساعت از شب گذشته به قريهء حدّه رسيديم . از قرار تقرير عبد اللّه پسر كابلى ، قريهء حدّه بزرگتر از قريه بهره به صد خانوار است . در اين صفحات در اينجا هيچجا لايق مكان زراعت نيست . همه زمين از شدّت حرارات آفتاب سوخته و سياه شده . گندم و ساير حبوبات از خارج تحصيل مىنمايند .
در خارج ده به اندك مسافتى در سمت يمين منارهاى برپا كردهاند كه علامت اوّل مكه و حرم شريف است . از اين مكان تا مكه چهار فرسخ است و به جهت دخول حرم غسلى كه مستحب است در بئر ميمون با ساير مستحبات به عمل آورده شد .
مسافت ما بين مكه و جدّه على المشهور دوازده فرسخ است . اين بنده حقير به حركت شتر ، حسابى كرده بدين قرار كه شتر در هر دقيقه 45 متر سير مىكرد .
و مدت سير در اين دو روز 25 ساعت بود . پس اگر 45 متر را به دقايق ساعات ضرب كنيم ، 67500 متر حاصل مىشود . و اين عدد را به 6000 متر كه يك فرسخ جغرافى است تقسيم كنيم ، يازده فرسخ و هزار و پانصد متر حاصل خواهد شد . پس همين ميزان از همان مقياس قدرى كمتر مىشود . اين راه در همهجا به خط مستقيم رو به مشرق مىرود . در طرفين راه تپه ماهورهاى بزرگ و كوچك زياد است . در اين موقع بىمناسب نيست به جهت زيادتى بصيرت ناظران اختلاف سير هر يكى از مراكب را در اين پريشان اوراق درج نمايد . مقياس فرسخ جغرافى 6000 متر است . تعيين اختلاف حركات وسطى مراكب برى و بحرى :
مراكب / فرسخ / ساعات
اسب راهوار / 1 / 1
الاغ باركش / 1 / يك ساعت و نصف
قاطر تخت و كجاوه / 1 / يك ساعت و ربع
هداية الحجاج ( سفرنامه مكه ) ( فارسى ) — صفحة 165
مساهمون: محمد رضا طباطبايى تبريزى
ص١٦٥