خاك مصر قابل هر نوع زراعت است . منافع فوقالعاده از محصولات آنجا زارعين برمىدارند و در هر فصلى به مناسبت وقت ، زراعتى كرده و در فصل ديگر باز در همان زمين زراعت ديگر مىكارند . چنانكه ذكر شد بعض اراضى در مدت چهار فصل چهار بار حاصل مىدهد و قرار زارعين بر اين است كه هر قسم حبوبات و فواكه زياده از ما يحتاج شد در همانروز به فروش مىرسانند . از جمله در سنهء ماضيه 47 ميليون و 650 هزار و 589 قروش صاغ نيشكر فروخته بودند . و باز روزبهروز بر دائرهء امر زراعت وسعت مىدهند . نبات مصرى كه در همهجا به جهت قوّه باصره شهرت دارد ، غير از نيشكر نيست . خوبش را هرقدر تصفيه كنند بهتر و نافعتر مىشود . نبات اصلى خيلى كمياب و گرانبهاست كه به دست هركسى نمىرسد ، ولى نبات معمولى كه در ساير ولايات نبات مصرى مىدانند فراوان و قيمت آن از دوازده قروش الى بيست قروش است . قندى كه از نيشكر در خود مصر به عمل مىآيد از ساير قندها خيلى شيرينتر است ، ولى گران تمام مىشود .
قرارداد ماليات مصر از زراعات به حساب مساحت است ؛ يعنى از هر چهار هزار متر كه فدّان مىگويند ، ماليه مطالبه مىنمايد . ماليات باغات موافق تعداد اشجار است ، ولى بدهى ميوهجات عموما در صد هشت است . در جميع خانههاى مصر به واسطهء راههاى سربى و آهنى آب از رود نيل جارى است ، به قسمى كه هركس مىتواند هروقت آب صاف و زلال دستنخورده را در خانهء خود به دست بياورد و از هر نفرى در سالى دو ريال فرانسه حق آبه مىگيرند .
در مصر پول هر ولايتى به خرج مىرود ، ولى پول فرانسه و انگليس بيشتر رواج دارد . مظنهء ليراى عثمانى 87 قروش صاغ و انپريال 75 قروش است . خود مصر پولى دارد كه آن هم مثل وجوهات نقديهء اسلامبول صاغ و تعرفه است .
جنيهء مصرى با ليرهاى انگليس شش قروش هميشه تفاوت دارد . جينهء مصرى 142 قروش صاغ است . اوزان مصر مختلف است . معيار اصلى درهم است كه تفصيل درهم بعد ذكر خواهد شد ، ولى آنچه معمولى اين مملكت است درهم ،
هداية الحجاج ( سفرنامه مكه ) ( فارسى ) — صفحة 136
مساهمون: محمد رضا طباطبايى تبريزى
ص١٣٦