مصر وسطى كه آن را بحريه نيز نامند ، واقع در وسط دو شعبهء عظيم رود نيل .
سيم مصر عليا يا صعيد مصر كه درالملكش را قاهره گويند . مشهور است كه اين چهارم شهرى است به حسب تغيير مكان . ديگر شهر مشهورش سيوط مولد [ جلال الدين ] سيوطى [ م 911 ] است .
مورّخين اروپا و افريقا ابتداى معمورى مصر را به 3548 سال قبل از هجرت مىدانند . در هر عصرى سلطان مقتدرى كه دست استيلا به اين مملكت مىيافت مستقلا حكومت مىنمود تا اينكه در سنهء 1216 از تصرّف دولت فرانسه خارج شده و بعد از آن به تدريج مرحوم محمد على پاشا مسلّط شده ، به تدبير و تقدير به ولايات ديگر نيز استيلا يافته ، به شامات و حجاز و يمن بنفسه حكومت كرد و چندسال با دولت عثمانى منازعه نمود . شرححالات او را از قرارى كه ذكر مىكردند ، خيلى مرد مدبّر عاقلى بود . پس از آنكه خطّهء مصر را به خود او واگذار نمودند ، روزبهروز بر آبادى آنجا افزوده ، اكنون مملكت مصر معمورتر از ساير بلاد مشرق زمين محسوب مىشود . اغلب جاهاى آن از رود نيل مشروب و سيراب شده ، حاصلات ارضيهء آن را به اطراف و اكناف حمل مىنمايند . از بس كه زمين آن منبت و مثمر است ، بعض مزارعش در سالى چهار بار حاصل مىدهد . در تمام فصول اربعه اصلا باران به زمين اين قطعه نمىبارد . جميع محصولاتش از فيضان آب نيل مبارك است . سكنهء آن اغلب اوقات از دو مرض آسوده نيستند : اوّلى طاعون كه گاهگاه شيوع مىيابد ، دويمى درد چشم ، كه از شدّت درد بعضىها نابينا هستند . گويند جهت درد چشم از خاك و ريگ رقيق آنجاست .
شهر حاليه مصر در كنار رود نيل در محلى وسيع واقع است ، از وسط شهر در روى رود ، پل آهنى خيلى خوبى خديو سابق اسماعيل پاشا ساخته است . يازده متر عرض و چهار صد و هشت متر طول مذكور نمودند . هشت پل به همين طورها در روى نهرهاى منشعب شده از نيل ساختهشده است . اين خديو در ايام سلطنت خود به آبادى شهر و وسعت آن خيلى افزوده . از جمله ششصد كوچه از
هداية الحجاج ( سفرنامه مكه ) ( فارسى ) — صفحة 134
مساهمون: محمد رضا طباطبايى تبريزى
ص١٣٤