ديگر آن است كه كواكب سياره را در ربع مسكون اثرى تمام است ودر اقصاى مشارق چون كواكب از دريا برمىآيد ، آن زمان به زمين مىتابد كه محل قابليت فيض كواكب است كه پيشتر از آن درياى محيط بود وآبى بسيط صرف كه محل قابليت ندارد . قال اللّه تعالى :
« يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّماءِ إِلَى الْأَرْضِ »
وهرچند درجه كه از زمين برمىآيد ، آفتاب طالع مىشود وديگر كواكب همچنين ظاهر مىگردند .
فيض مترادف مىشود وزيادة مىگردد [ وچون به وسط ربع مسكون مىرسد فيض فراوان جمع گشت و ] « 1 » چون آفتاب وستارگان به مغرب رسيدند وغارب شدند ، مجموع فيضها بگذاشتند وغايب گشتند وبه اين دو دليل در وسط عالم ونصف غربى مردم عاقلتر ومميز ومنعم مىباشند وعمارت وآبادانى بيشتر ومردم ناقص ومعيوب كمتر بود .
بعد از آن نهايت إقليم هفتم از طرف شمالي كه گفتيم كه چون آفتاب به أول سرطان باشد همه روز بود وچون أول جدى باشد همه شب بود .
اما بعد پنج خط كشيدهايم آنجا كه بيرون هفت إقليم است كه عمارت وحيوان ونبات نيست . خط أول موضعي است كه در سالى يك ماه همه روز باشد ويك ماه همه شب بود وباقي همه شب وروز با هم باشند وخط دوم موضعي باشد كه در سالى دو ماه همه شب باشد ودو ماه همه روز وباقي شب وروز بأهم ، خط سيوم آن باشد كه در سالى سه ماه همه روز بود وسه ماه همه شب وباقي روز وشب بأهم ودر خط چهارم موضعي باشد كه در سالى چهار ماه همه شب باشد وچهار ماه همه روز وباقي شب
هامش
( 1 ) - اين قسمت از نسخهء روسيه افزوده شد .