ديده مىشود . وسط اين چارباغ سردر مدرسهء چارباغ است از بناهاى سلاطين صفويه كه از ابنيهء بزرگ بسيار مستحكم باصفاى ايران بلكه عالم محسوب مىشود . نهر آبى به عظمت رودخانه از وسط مدرسه مىگذرد .
نزهت اين چهارباغ خاصه در فصل بهار ، به واسطهء كثرت گل و ازهار و نغمات طيور و لطافت هوا و حسن موقع ، به درجهاى است كه از حيز وصف بيرون است و يكى از شعراى اصفهان راست :
شنيدهاى كه ارم روضهاى است بس خرم * به چارباغ صفاهان شباهتى دارد
در فصل گردش و تفرج اغلب از روزها اهل اصفهان فوجفوج در اين خيابان و مدرسهء مزبوره به تفرج مىگذرانند .
بالجمله چون از اين خيابان به رودخانهء زايندهرود رسند و از آن نيز به واسطهء پل الله ويردى خان معروف به سى و سه چشمه عبور كنند ، به فاصلهء كمى به سر در باغى رسند كه موسوم به باغ زرشك است . از اول باغ زرشك باز خيابانى است كه آن نيز در هر حالتى چون خيابان اول مىباشد و اهل اصفهان آن را چارباغ بالا مىگويند و اين خيابان منتهى مىشود به باغى معروف به هزار جريب كه نهايت وسعت را داشته و به همين جهت به اين اسم موسوم شده .
چند سال قبل بعضى قطعات مجاور سرد اين باغ آباد و مشجر به اشجار گل و ميوه مىبود و صفائى كامل داشت . گويا در اين سنوات آن آبادى را نداشته باشد . چارباغ ديگر هست مشهور به فتحآباد ، ملاصق به محلهء خاجوى « 1 » اصفهان و در اين عصر معروف به چارباغ صدرى منسوب به حاجى محمد - حسين خان صدر اصفهانى وزير خاقان خلدآشيان فتحعلى شاه قاجار طاب الله مضجعه . اين چارباغ نيز طرحا مشابه به آن دو چارباغ ولى عرضا و عمارة خيلى كمتر است . از چارسوق نقاشى ابتدا مىشود . مدرسهاى هم دارد كه الآن خراب است . اين چارباغ يعنى خيابان منتهى مىشود به پل معروف به پل خاجو بر روى رودخانهء زايندهرود كه از پلهاى بسيار معتبر محكم ايران محسوب مىشود و تمام با سنگ ساخته شده دو طبقه و شرح اين جمله در جلد اول مرآة البلدان با دقايق لازمه مسطور است . در سال يكهزار و دويست و چهل و هفت محمد مهدى خان متخلص به
هامش
( 1 ) - امروزه « خواجو » مىنويسند .