جاتاق :
يكى از قراولخانههائى است كه در سمت مشرق و شمال بجنورد ما بين خاك زعفرانلو و شادلو واقع و معبر مخصوص طوايف تكه است كه هرگاه آنجا قراول و مستحفظ مخصوص نداشته باشد مىتوانند به دزدى وارد به خاك بجنورد شوند .
چاچ :
مزرعهاى است از مزارع قاينات . قديم النسق آبش از قنات . سكنه آن هيجده خانوار است . هوايش معتدل .
جاجرم :
به عقيدهء ياقوت حموى جاجرم اسم شهر و ناحيهء وسيعى است ما بين نيشابور و جوين و جرجان كه قراى آباد متعدد دارد و اغلب آن در كوهى است كه مشرف به آزادوار « 1 » مىباشد . ياقوت مىگويد من بيشتر اين دهات را گردش كردهام .
حمد الله مستوفى در نزهة القلوب گويد جاجرم شهر كوچكى است .
دور اين شهر ، به فاصلهء يك فرسخ ، چمنى است كه در آن چمن نباتات زهردار مىرويد و به اين جهت هنگام محاصره هيچ قشونى نمىتواند در حوالى جاجرم اردو بزند . خانههاى شهر بزرگ و به طرز خوش ساخته شده و در زير ديوار ارگ دو چنار است كه پوست آنها معروف است براى معالجهء درد دندان نافع است . و اعتقاد اهل بلد اين است كه هر چهارشنبه صبحى پوست اين چنارها اين خاصيت را دارد نه روزهاى ديگر .
در مسالك و ممالك معروف به جهاننماى تركى ( كاتب چلبى ) مسطور است كه جاجرم قصبهاى است در نزديكى اسفراين در نود و يك درجه طول و سى درجه عرض در بين نيشابور و گرگان واقع است . در اطرافش تا دو منزلى ، زهر گياهى مىرويد كه آن ساحت را از عبورومرور لشكر خارجه محفوظ مىدارد . قلعه و ناحيهء پرغله و ميوه دارد .
صاحب تقويم البلدان مىنويسد و قد ذكر فى اللباب جاجرم به فتح - الجيمين بينهما الالف و بعد الجيم الثانية راء مهملة و فى آخرها ميم قال و هى بين نيسابور و جرجان و لم يذكر من اى اقليم و الظاهر انها من خراسان و قد خرج منها جماعة من اهل العلم .
هامش
( 1 ) - آزادوار قصبهء معتبر جوين است ( ا ع ) .