معنى كه جمعى از متمولين بالاشتراك ملكى و مستقلى خريده وقف اين كار ثواب كرده و منافع آن را صرف داير ساختن يك دو مدرسهء معظم مىكردند و اطفال فقرا و غيره مجانا در آن مدارس به تحصيل علوم و تكميل فنون و دريافت السنهء مختلفه مىپرداختند - در اين شهر آباد به زودى علم و هنر رواج كامل مىيافت و بهترين حسنات و كارهاى خير و مايهء نفع و اجر عظيم دنيوى و اخروى بود و هرآينه از جانب دولت جاويد شوكت قاهره شيدها الله تعالى نيز به ايشان كمك و اعانتى مبذول مىشد .
در تبريز پنج قنسولگرى مىباشد : روس ، انگليس ، فرانسه ، عثمانى ، بلجيك . بالجمله تبريز و ساير بلاد آذربايجان چون قبل از اعتلاى لواى جهانگشاى سلاطين قاجار ابد الله تعالى شوكتهم غالبا مورد حوادث و موقع نوازل بود و به اسباب عديده كه از جمله وقوع زلزلههاى شديده و جنگهاى فيما بين دولت ايران و عثمانى و تاتار و غيره باشد و بلكه بههمين جهت آثار و ابنيهء عاليهء قديمه از سلاطين متقدمه كه در آذربايجان پادشاهى كردهاند باقى نمانده مگر قليلى از خوانين مغول و سلاطين صفويه كه در محل خود مذكور خواهد شد . ولى بعد از آنكه سلسلهء عليهء قاجاريه اريكهء خسروى را مزين كردند ، خاصه در زمان نواب نايب السلطنه ، كه مملكت آذربايجان در آن زمان اكثر اوقات بلكه همه وقت در تحت حكمرانى نواب غفران مآب محروس بود ، اين مملكت بتمامه آباد و آراسته گرديد .
ذكر ابنيهء معتبرهء تبريز
از جملهء عمارات سلطانى اين شهر يكى عمارت نواب نايب السلطنهء مرحوم است كه حضرت مستطاب اشرف ارفع و الا ولىعهد آسمان مهد دولت ابد آيت قاهره « 3 » ادام الله اقباله العالى در آن تشريف دارند و كمال آبادى و معموريت را دارد . بعضى جاهاى اين عمارت فى الجمله خرابى بههم رسانيده بود حسب الامر تعمير شد و الحال هم استادان قابل و
هامش
( 3 ) - مظفر الدين ميرزا كه پس از كشته شدن ناصر الدين شاه ( 17 ذى القعدهء 1313 ) به جاى پدر به سلطنت نشست .