غربى . و آب اين دجله در صفا چون آئينهاى است مصفى كه در ميان دو صفحه نهاده باشند يا به منزلهء رشتهء گوهر منتظمى است كه ميان دو نحر « 1 » قرار دهند مىآشامى و از او سير نمىشوى و نظر در او مىنمائى چنانكه نظر در آئينهء مصقول نمائى . و اين آب و هواى بغداد است كه پرورش مىدهد حسن حريمى را « 2 » . ابن جوزى گويد گويا ابا تمام حبيب بن اوس از عاقبت كار بغداد و خراب شدن آن آگاه بوده كه گفته است :
لقد اقام على بغداد ناعيها * فليبكها لخراب الدهر باكيها
كانت على مائها و الحرب موقده * و النار تطفأ حسنا فى نواحيها
ترجى لها عودة فى الدهر صالحة * فالآن اضمر منها اليأس راجيها
مثل العجوز التى دلت شبيبتها * و بان عنها جمال كان يخطيها
و روى دجله دو جسر بستهاند مثل جسرى كه در حله بسته شده و شب و روز زن و مرد از روى اين دو جسر عبور مىنمايند و بدين واسطه دايم در تفرجاند . و يازده مسجد در بغداد هست كه در آن نماز جمعه خوانده مىشود و هشت مسجد از اين يازده مسجد در جانب غربى و سه در سمت شرقى است . غير از مساجد مذكوره در اين شهر مساجد زياد است و همچنين مدارس بسيار دارد ولى خراب . حمامهاى بغداد نيز بىشمار است و به خوبتر وضعى بنا شده و اكثر آن حمامها قير اندوده است و با قير آن را مسطح كردهاند و شخص كه آنها را مىبيند گمان مىكند مفروش است به سنگ مرمر سياه . و اين قيرها را از چشمهاى كه ميانهء بصره و كوفه واقع است به بغداد مىآورند و دايما از اين چشمه قير مىجوشد و بيرون مىآيد مثل صلصال « 3 » و هريك حمام را خلوتهاى عديده است و هر خلوتى زمين آن و از زمين تا وسط ديوار قير اندوده است از وسط تا بالا تمام با گچ بسيار سفيد ، سفيد شده ؛ پس نصف پايين سياه و نصف بالا سفيد و اين خود سبب مزيد قشنگى حمام است . در هر خلوتى حوضى از سنگ مرمر است و هر حوضى را دو لوله است كه از يكى آب گرم و
هامش
( 1 ) - نحر ، موضع قلاده و گردنبند است ( ا ع ) .
( 2 ) - حريم ، يكى از محلات بغداد است ( ا ع ) .
( 3 ) - صلصال گل آزادى است كه آميخته شده است به ريگ يا صلصال گل است مادامى كه سفال كرده نشده است ( ا ع ) .