گنبد برنجى گورستانها اموات
قبل از شرح گنبد برنجى لازم است به احصائيه گورستانهاى شهر پرداخته ابتدا از تعداد و وضع آنها سخن بميان آوريم :
گورستانهاى تهران عبارت بودند اول : قبرستان ( چهارده معصوم ) ، از بيرون دروازهء شاه عبد العظيم ( ميدان شوش ) تا سه راه فرحآباد ، با چهارطاقىهاى نو و كهنه و سر پا و فرو ريخته و قبور پست و بلند و حفرههاى فراوان كه كفندزدها با شكافتن گورها و دزديدن كفن مردگان « 1 » ! بوجود آورده بودند و استخوانهاى پوسيده و سالم فراوان از اموات كه بدان جهت يعنى بيرون آمدن از گورها وسيله كفندزدها گوشتهايشان طعمهء حيوانات و پرندگان شده بود بر جاى مانده بود ، يعنى قبرستان فقرا و مستمندان كه بعد از گورستان چهارراه حسنآباد ( محوطهء
هامش
( 1 ) . كفنهائى كه پارچهء نوى آن ، چنانچه كرباس و متقال نبوده ، از اعلاترين يعنى چلوار بود ذرعى ده شاهى يعنى نيم ريال به فروش ميرسيد تا خاك و گلى آنكه از بدن مردهء از گور كشيده درآورده شده باشد به چه قيمت مىتوانست بود ؟ ! و به هر صورت كه با اندك بهاء يعنى سه چهار شاهى به دوختهفروشهاى دروازه فروخته شده از آنها پس از شستن براى دهاتىها پيراهن اعيانى دوخته ميشد ، پيراهنى كه به تن هر روستائى رفته بود باعث بسا تفاخر براى وى و حرف و سخن دوست و دشمن پشت سرش ، كه ببين كار فلانى به كجا رسيده كه پيراهن چلوار پوشيده است ؟ !