كيفيت بهترين آسايشگاهها درآورده هواى خنك و مطبوعشان آرامبخش روزهاى گرم سه ماههى كشنده خرداد و تير و مرداد گرديده ساكنينشان را بىنياز از ييلاق و آواره سرگردانى تابستان ميساخت و مكانى براى حفظ و نگاهدارى ترهبار و خواربار و ميوهجات و مرباجات و ترشيجات و غيره و اضافاتش انبار هيزم و ذغال و محل زوائد خانه ، مانند كرسى و منقل و خمره و كوزه و وسائل زيادى و اسباب حاجت ، امثال اسباب بنائى و اسباب باغبانى و ديگر اشياء طبق نظر ( هر چيز كه خار آيد ، يك روز به كار آيد ) و كمتر خانهاى بود كه هرچند محقر داراى زيرزمين نبوده باشد .
بادگير
بادگير كه عمل تهويه و اسبابهاى خنككنندهى امروزى را به انجام مىرساند اسكلت مربع توخالى مرتفعى از گچ و آجر بود در پنج تا ده گز بلندى از سطح پشتبام ، در ابعاد 2 * 2 با كلاهكى مجوف با طرحى ضربدرى * از داخل از پركهائى تيغهاى از گچ و آجر به طول دهانه كه آن نيز تا دو ذرع در نظر گرفته ميشد جهت جذب باد كه از هر طرف باد و هوا را گرفته توسط مجراى داخل خود به طالارها و اطاقها و زيرزمينها مىرساند . به اين قاعده كه در انتهاى مجراى آنكه به اطاقها مربوط ميگرديد در هر اطاق دريچههائى تعبيه شده بود كه با باز كردنش هوا داخل و با بستنش مسدود ميگرديد .
حوضخانه
حوضخانه نيز محل ديگرى جهت فرار از گرماى تابستان بود كه معمولا زير طالار ، پشت به قبله يعنى طرف جنوب قرار ميگرفت ، در كل مساحت طالار و زوايا و حد اقل در طرف غرب و غالبا در محل جريان آب قنات كه معمولا رشتهاى از آب آن از چنين خانهها عبور مينمود ، در كاشىكارىها و