مينمود و اگر در بين اين دو دسته ساختمانها و خانههاى قابل توجهى يافت ميشد متعلق به تجار و كسبهء دست اول و دوم بود كه باز منتسب به دربار و راهداران با بزرگان و سرسپردگان به سفارتها و اين و آن و مانند آن بود كه پولهاى بيحساب و كتاب بچنگ ميآوردند و خانههائى كه در تبديل احسن كردنها به گير پائينترىها افتاده پسماندهخورشان بودند .
ابنيه و معمارى
خانههاى رجال با معمارى زير ، همراه در نظر گرفتن حوائج آن ، در حد اقل ده هزار ذرع زمين بنا ميگرديد كه صورت ابنيه آن بدين قرار بود : اول ميدانگاهىاى براى جلوى خانه جهت پياده سوار شدن ارباب و اجتماع شاكيان و متظلمان جهت دادخواهى و انداختن خود را به قدوم ارباب و جلو كالسكهء وى و عريضه دادن و رسيدگىهاى سردستى و به چوب و فلك بستن متخلفان و همچنين حريم ( بست ) كه در دخول بدان شخص وارد مصونيت كامل يافته از هر تعقيب و تعدى و تجاوز امنيت ميگرفت . دوم سرطويله و كالسكهخانه ، جهت حفاظت اسبها و كالسكهها و درشكهها و دليجانها و انبار عليق و زينخانه و نعلبندخانه . . . سوم بيرونى ، شامل طالار و اطاق انتظار و آبدارخانه براى مهمانان غيرخصوصى و شاكيان و دادخواهان و پذيرائىهاى محترمانه و هرزگىهاى زيرجلكى ارباب . چهارم عمارت اندرون ، مشتمل بر طالارها و اطاقها و ايوانها و زيرزمينها و حوضخانه و بادگيرها و گلخانه و نارنجستان و سردابه و خوابگاه و نمازخانه و حسينيه « 3 » و آشپزخانه و شربتخانه و حمام « 4 » و اطاقهائى جهت خدمه و
هامش
( 3 ) . محلى براى تعزيهدارى حسين ابن على عليه السلام كه صاحبش جز معتقدان و ارادتمندان حساب بشود !
( 4 ) . حمامها بنام حمام سرخانه معروف بود . در ساختمان يك حمام عمومى كامل كه غالب -