سنگيست كه براى رسيدن به اغلب آنها بايد نردبان گذاشت . گشادى مدخل اين غارها سه قدم در دو قدم و هر مدخل به دو يا چند دخمه ساروجى راه دارد كه در هركدام مقدارى خاك نرم و استخوان پوسيده انسانى يافت ميگردد . از اينرو معلوم مىشود كه دخمههاى يادشده گورستان زرتشتيان بوده است و نشان مىدهد كه در روزگار ساسانيان اين شهر وجود داشته است . نامهاى فارسى مردم سيراف در قرون نخستين اسلامى مؤيد اين مطلب است . كمى دور تر در دامنهء اين تپهها نيز بقايا و آثارى مشاهده مىشود كه از اين دخمهها نيز عجيبتر و جالبتر هستند . چند پلكان پهن و كوتاه سنگى كه در دو سمت دهانه غار ساخته شده است به محل اين خرابهها اتصال مىيابد در سرتاسر اين دامنه كه تقريبا نيم ميل مساحت آن است شن و ماسه ، طبقهء عليا را به كلى پوشانيده است و چند ستون سنگى بطور متفرق در آنجا ديده مىشود كه بزرگترين آنها شش الى نه پا قطر دارد . و دوازده تا چهارده پا ارتفاع آنست . ( ش 80 الف و ب ) در آن قسمت از دامنه كه شن و ماسه روى آن را نپوشانيده و سطح آن نمايان است عده زيادى دخمه كوچك و بزرگ مشاهده مىشود كه همه در رديفهاى منظم قرار گرفته است و فقط جدار سنگى نازكى آنها را از يكديگر جدا ميسازد .
( ش 81 الف و ب )
چندين چاه كه هركدام دو الى سه پا قطر دهانه آنست در دامنهء تپه حفر شده و يكى از آنها كه بر روى خود تپه واقع است داراى 204 پا ( معادل 2 / 61 متر ) عمق بوده و آب زياد و گوارائى دارد . تاريخ قطعى اين خرابهها هنوز كشف نشده است « 1 » . »
در فهرست كتب شرقى مينويسد كه « سيراف را كيكاوس كه ظاهرا معاصر داود بوده است بنا نهاده است . » ولى آنچه از خود اين خرابهها ميتوان حدس زد اين است كه مدتهاى مديد قبل از احداث
هامش
( 1 ) - كتاب خليج فارس جلد اول صفحهء 134 و صفحه 135 مقالهء سلطانى .