جداگانه . . . [ موسوم ] به فرج بعد از شدت به شرط حيات و استعانت خدا بنويسم . در آن كتاب ، اسماء خائنين و مستبدين در لباس مشروطهخواه ، منافقين امرا و وزرا كه لباس تزوير پوشيده ، ظاهرا در استقامت و استدامت مشروطه نمايشها به خرج مىدادند ، در باطن مانند موريانه شب و روز به تخريب مىكوشيدند و گرگان در لباس ميش كه كسوت اهل علم پوشيده ولى
« كَمَثَلِ الْحِمارِ يَحْمِلُ أَسْفاراً »
را مظهر بودند و از تجار و كسبه كه هر يك به اسم خدمت در اجراى مقاصد ملعونانهء خويش و غرض شخصى مىكوشيدند ، اسما و رسما ، در محفل و انجمن بودهاند ، در داخله و خارجه ، بعد از تحقيق و ثبوت ، يكان يكان مىنويسم . تا جهان باقى است ، در تاريخ ايران ، اسماء ايشان به نفرت و ملعنت ياد شود و كذا نام نامى مجاهدين فى سبيل الله كه به نيت خالص در راه استقلال وطن مقدس كوشيده ، در راه اجراى عدالت و مساوات از جان و مال گذشته ، بيدق استبداد را سرنگون ساخته ، در راه سعادت وطن و خلاصى از فشار ظلم [ بر ] ابناى وطن جان خود را نثار كرده ، گوى نيكنامى از همگان ربوده ، زيب زينت مجموعهء محموده خواهم كرد - كه هر كس [ را ] به مطالعهء آن دسترس باشد - اسامى سامى ايشان را به احترام و عزت ياد نمايند .
عجالتا از قارئين كرام عذر سهو و خطا و بىرسمى مطلب و بىنظمى تحريرات مىخواهم . « العذر عند كرام الناس مقبول . »
شنيدم كه در روز اميد و بيم * بدان را به نيكان ببخشد كريم
تو نيز ار بدى بينى ، اندر سخن * به خلق جهانآفرين ، كار كن !
تمت الكتاب بعون الله تعالى چهاردهم رمضان المبارك سنهء 1327
حق ترجمه و طبع سه جلد كتاب سياحتنامهء ابراهيم بيگ را احدى ندارد ، مگر به اذن مؤلف .
فرصت تصريح غلط صحيح نشد ، بعض سهو قلم مرتب خواهد شد . معذرت مىخواهم .