« فَلَمَّا دَخَلُوا عَلَيْهِ »
اى خرجوا من عند أبيهم راجعين الى مصر حتّى وصلوا اليها و دخلوا على يوسف ، چون از نزد پذر بيرون آمذند قصد مصر كردند ؛ چون بمصر رسيذند در خدمت يوسف رفتند .
« قالُوا يا أَيُّهَا الْعَزِيزُ »
گفتند : اى ملك ! ؛ و « عزيز » بلغت حمير ملك بوذ .
« مَسَّنا وَ أَهْلَنَا الضُّرُّ »
اى أصابنا و أهلنا الجوع ، گرسنگى بما و اهل ما راه يافت و ما را برنج آورد .
« وَ جِئْنا بِبِضاعَةٍ مُزْجاةٍ »
دراهم رديّة ، و بحضرة تو آورديم درمى چند بذ ؛ و گفتهاند : بضاعت اعراب بوذ يعنى پشم و روغن و كشك ؛ و گفتهاند : حبّة الخضرا بوذ يعنى بن 2237 و صنوبر ؛ و گفتهاند : نعلينى چند و اديمى چند بوذ ، و « مزجاة » اى قليلة ، اندك ؛ و گفتهاند : « مزجاة » كاسدة ؛ و اصل آن از دفع است ، و منه تزجية الأوقات .
« فَأَوْفِ لَنَا الْكَيْلَ »
كيل ما تمام ده .
« وَ تَصَدَّقْ عَلَيْنا »
درين معنى دو وجه است : اوّل آنست كى مراد نه صدقه أيست كى بمعنى زكات است زيرا كى زكات بر همه انبيا حرام بوذ ، و بيشتر مفسّران ( 631 ) بريناند پس حمل « و تصدّق علينا » بر چيزى مىكردند كى لايق انبيا بوذ . بعضى گفتند : « تصدّق علينا » بما بين السّعرين فأعطنا بالرّدىّ ما تعطى بالجيّد ، يعنى در سعر با ما صدقهء بكن آن مقدار كى در إزاء درم نيك ميدهى در ازاى درم بذ بما ده ، و آن را « صدقه » خواندند ، و معنىء خوبست ؛ و گفتهاند : متاعي كى ترا به آن حاجتي نيست از ما بستان ، و آن هم نوعي از صدقه بوذ ؛ و گفتهاند : تفضّل علينا . وجه دوم آنست كى صدقه پيش از رسول بر همه انبيا حلال بوذ ؛ رسول - عليه السّلم - آن را حرام كرد .
« إِنَّ اللَّهَ يَجْزِي الْمُتَصَدِّقِينَ »
كى خذاى - تعالى - متصدّقان را مكافاة كنذ ؛ و « صدقه » عطيّهء بوذ كى بدرويشان دهند اميد اجر را .
« قالَ هَلْ عَلِمْتُمْ ما فَعَلْتُمْ بِيُوسُفَ وَ أَخِيهِ »
مفسّران خلاف كردهاند كى موجب
« هَلْ عَلِمْتُمْ ما فَعَلْتُمْ بِيُوسُفَ »
چى بوذ . بعضى گفتهاند : چون برادران گفتند : يايّها العزيز مسّنا و أهلنا الضرّ ، رقّتى در دل يوسف پديذ آمذ ؛ درين حالت گفت :
« هَلْ عَلِمْتُمْ ما فَعَلْتُمْ بِيُوسُفَ »
؛ ( 632 ) و گفتهاند : كتب اليه يعقوب كتابا في تخليص بنيامين و ذكر فيه أحواله و احوال أبويه ، اسحق و إبراهيم ، و ما هو فيه من الحزن على فقد يوسف و أخيه ، يعقوب نامهء بوى نبشته بوذ در خلاص داذن بنيامين و احوال خوذ و احوال پذرانش ، اسحق و إبراهيم ، در آن ذكر كرده بوذ و از غصّهء مفارقت يوسف و براذرش و آنچ او از آن واقعه در