آن نقصان مىكنيم . گفتهاند : مراد رزق است ؛ و گفتهاند : مراد عذابست .
« وَ لَوْ لا 2075 كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ »
و اگر نه آن بوذى كى پروردگار تو - اى محمّد ! - عذاب از امّت تو تأخير مىكردى تا روز قيامت
« لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ »
لاهلكوا و فرغ من عذابهم ، ايشانرا هلاك كردندى و از عذاب ايشان فارغ شذندى
« وَ إِنَّهُمْ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مُرِيبٍ »
و ايشان از عذاب و روز قيامت در شكاند و موقع ريبت خوذ ايشانند .
« وَ إِنَّ كُلًّا لَمَّا »
2076 و مؤمن و كافر ؛ قرا در تخفيف و تشديد « ان » خلاف كردهاند ، بعد از آنك بر نصب كل اجماع ( 520 ) كردهاند ، الا آنك شاذّ خوانده است ؛ و همچنين در تخفيف و تشديد « لما » خلاف كردهاند ؛ آنك بتخفيف مىخوانذ از پى كراهت اجتماع دو لام است كى ميان دو لام ميمى واقع است و آن صله است و لام اوّل لام ابتداست و آن در خبر « انّ » رفته است و دوم لام قسم است ؛ و گفتهاند : « ما » بمعنى الّذى است ، اى للّذى ليوفّينّهم 2077 ؛ و گفتهاند : بمعنى « من » است ، اى لمن ليوفينّهم ؛ و آنك مشدّد مىكنذ مشكل است . كسايى گويذ : لا اعرف للتّشديد وجها ، وجه تشديد معلوم نيست . ابو على گويذ :
آنچ كسايى گفت دور نيست .
« لَيُوَفِّيَنَّهُمْ رَبُّكَ 2078 أَعْمالَهُمْ »
اى جزاء أعمالهم ، يعنى إيفاء جزاء اعمال ايشان كنيم
« إِنَّهُ بِما يَعْمَلُونَ خَبِيرٌ »
كى او داناست بآنچ ايشان مىكنند .
« فَاسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ »
در آنچ ترا فرموذهاند استقامت نماء ، يعنى رسالت بگزار و مردم را به ايمان دعوت كن .
ابن عباس گويذ : در همه قرآن آيتي ازين آيت اشدّتر و اشقتر 2079 بر رسول - عليه السّلم - منزل نشد و لهذا قال : شيّبتنى 2080 سورة هود .
« وَ مَنْ تابَ مَعَكَ »
و آنك او را با تو در استقامت امر كردند
« وَ لا تَطْغَوْا »
( 521 ) و از امر خذاى - تعالى - تجاوز مكنيذ
« إِنَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ »
يعلم أعمالكم فيجازيكم عليه ، به عمل شما عالم است ، شما را به آن جزا دهذ .
« وَ لا تَرْكَنُوا إِلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا »
ابن عباس گويذ : لا تميلوا و لا ترضوا أعمالهم ، ميل مكنيذ و به عمل ايشان راضى مشويذ ؛ و گفتهاند : مداهنه مكنيذ ، من قوله :
« وَدُّوا 2081 لَوْ تُدْهِنُ فَيُدْهِنُونَ »
؛ و گفتهاند : بمشركان ملحق مباشيذ ؛ و حقيقت ركون سكون است چيزى را بالمحبّة له ، تقول : ركن يركن - بالفتح و الضمّ - إذا مال ، و الرّكن ناحية من الجبل او الحائط