به پذيرفتارى آن را بخورد !
قُلْ قَدْ جاءَكُمْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِي بِالْبَيِّناتِ وَ بِالَّذِي قُلْتُمْ فَلِمَ قَتَلْتُمُوهُمْ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ .
به آنها بگو كه فرستادگانى از نزد من با پيغامها و نشانيها بشما آمدند و به آنچه شما گفتيد ( قربان پذيرفتنى آوردند ) پس چرا آنان را كشتيد اگر راست مىگوئيد ؟
184 -
فَإِنْ كَذَّبُوكَ فَقَدْ كُذِّبَ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِكَ جاؤُ بِالْبَيِّناتِ وَ الزُّبُرِ وَ الْكِتابِ الْمُنِيرِ .
اگر جهودان تو را دروغ زن گيرند ، آنان پيش از تو پيمبران را دروغ زن گرفتند ! با آنكه پيغامهاى روشن آوردند و نامهها و كتاب فروزان و روشنىبخش آوردند !
( تفسير ادبى و عرفانى )
179 -
ما كانَ اللَّهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِينَ .
آيه . اين كار چنين مبهم نگذارند و اين قصّهء سر بسته روزى برگشايند و اين دامن فراهم كرده آخر بيفشانند و هركس را به مأوى و منزل خويش بازگردانند . يكى در حزب شيطان كشتهء حرمان و اندوه جاودان ! يكى نواختهء رحمان در زمرهء دوستان ، به مهر ازل شادان .
. . . وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُطْلِعَكُمْ عَلَى الْغَيْبِ .
آيه . خداوند شما را از غيب آگاه نمىكند و تا نه پندارى كه آنچه ديدهء تو به آن نرسد ديدهء پيمبران نيز نرسد ! نمىدانى كه خداوند از ميان پيمبران هركس بخواهد برمىگزيند و مىگويد : به خدا و فرستادهء او ايمان آوريد و بدانيد كه خداوند غيبدان است و نهانبين ، فروفرستگان خود را كه بر پيمبران خود به وحى پاك فرستد بر غيب همىدارد و پوشيده مىنمايد و چون غيب را بر آنها نمايد چندان نمايد كه خود خواهد نه چندانكه بنده خواهد ، خداى داند كه بنده چه برتابد و وى را چه شايد ؟ و دانستن چيست كه او را به كار آيد ؟ مدبّر كار بندگان اوست ، كارساز و كاردان و نگهبان اوست !
180 -
وَ لا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ .
آيه . بخل به زبان علم و مقتضاى شرع ، منع واجب است ، و واجب از مال اندكى است از فراوان ، كه درويش را اندك دهد و خود را فراوان بگذارد ، باز به زبان اهل طريقت و اهل اشارت ، بخل آنست كه ذرّهاى از مال يا نفسى از حال براى خود گذارد ، چه مال و حال در راه اين جوانمردان صورت سگ دارد و عشق خدائى در عالم خود صورت فرشته دارد كه پيغمبر فرمود : فرشته با سگ نسازد و در خانهاى كه سگ باشد فرشته فرود نيايد .
كى در آيد فرشته تا نكنى * سگ ز در دور و صورت از ديوار
پرده بردار تا فرود آرند * هودج كبريا به صفه بار .
181 -
لَقَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّذِينَ .
آيه . كريما ، خداوند شنوا ، كه در شنوائى بىهمتا ، شنوندهء آوازها ، و رسنده به شنوائى خود به رازها ، و پاسخكنندهء نيازها ، كه به موسى و هارون هم گفت : نزد فرعون برويد كه من آنچه ميان شماها گذرد همه را مىشنوم و مىبينم !
. . . قالُوا إِنَّ اللَّهَ فَقِيرٌ .
آيه . اين سخن شبه شكوى دارد كه با دوست مىراند كه دشمن چه مىگويد تا دوست بنازد و باشد كه دشمن از آن باز گردد و عجب آنكه نعمت همچنان به دشمن مىرساند و با آن ناسزا كه مىشنود نعمت وانستاند ! و از روى اشارت گويد : شما بندگان از دشمنان خويش درگذريد و تا توانيد عفو كنيد و نعمت و مدارات خود را از دوست و دشمن باز مگيريد و خوى نيكو با دوست و دشمن و آشنا و بيگانه ، كار فرمائيد .