پيغامبر را عليه السّلم ، آمدن حكم خداى را عزّ و جلّ و مر فرمان او را به خاستن روز راستخيز ، و پاداش دادن ايشان فر كفرشان . اى همىنگروند تا فر كافرى بمرند ، و مر عقوبت خداى را مستوجب شوند .
وَ الْمَلائِكَةُ .
قتاده گفت : و نيايند همى مگر آمدن ملك الموت را به جان ستدن ايشان .
و بهرى گفتند : اندر آيت تقديم و تأخيرست . ( هل ينظرون الا ان ياتيهم [ الله ] الملائكة فى ظلل من الغمام و ياتيهم الله كيف يشاء . ) همىنيايند اندر كافرى مگر آمدن فريشتگان را از آسمان اندر ميان غمام روز راستخيز .
مفسّران گويند : كاين غمام ابرى بود سپيد فراز هفت آسمان . فريشتگان اندر ميان او به زمين آيند . چنان كه ياد كرد به جاى ديگر :
وَ يَوْمَ تَشَقَّقُ السَّماءُ بِالْغَمامِ وَ نُزِّلَ الْمَلائِكَةُ تَنْزِيلًا
« 1 » .
وَ قُضِيَ الْأَمْرُ .
و بگزارند كار را ، اى كه فارغ شوند از شمار ، و رانده شود حكم خداى فرايشان به ثواب و عقاب و به بهشت و دوژخ .
وَ إِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ .
و حكم و قضا مر خداى راست روز راستخيز .
زجّاج گفت : اگر كسى گويد نه فازگشت كارها فاز خداى است اندرين جهان ؛ گوييم معنى اين آيت آن است فازگشت بندگان سوى اوست به حكمكردن فر ايشان ، [ 74 ] عذاب كند مران را كاو خواهد و ببخشايد مران را كاو خواهد .
آيهء 211
سَلْ بَنِي إِسْرائِيلَ كَمْ آتَيْناهُمْ مِنْ آيَةٍ بَيِّنَةٍ .
مجاهد گفت : بگوى مر جهودان را يا محمّد چند نشانيها پيدا كرديم مر ايشان را اندر قرآن ، و ايشان همىنگروند .
و قتاده گفت ، و ربيع بن انس : بپرس مر فرزندان يعقوب را از جهودان اهل مدينه چند علامتهايى كه ما بداده بوديم مر موسى را از عصا و ز دست و جزان . از پس از آن ايشان گوساله را بپرستيدند .
وَ مَنْ يُبَدِّلْ نِعْمَةَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَتْهُ .
و هركه او منّت خداى را نپذيرد سپس از آنكه به دو رسد و اين نعمت پيغامبر بود عليه السّلم
هامش
( 1 ) . سورهء فرقان ، آيهء 25 .