اينست
* طبيعت آن
در اول سرد و رسيدهء آن در دوم تر
* افعال و خواص آن
مسكن حدت صفرا و رسيدهء آن ملين طبع و نارس آن مسهل بعصر و قاطع قئ و آب رسيدهء آن جهت سرفهء حار و صاحب دق بغايت مفيد و آب برك آن كشندهء كرم معده و نفاخ و مفسد معده مصلح آن كل قند است
* فصل الالف مع الذال المعجمة
* اذاراقي *
بفتح همزه و ذال معجمه و الف و فتح راى مهمله و الف و كسر قاف و يا لغت سرياني است و بعربي قاتل الكلب و حب الغراب و خانق الكلب و بفارسي كچله و كچوله نامند و بهندى نيز بدين نام مشهور است
* ماهيت آن
تخم ثمر درختى است هندى به مقدار نارنجى بزرك و پوست آن سرخ رنك و بىبو و لحمى چندان ندارد و دانهاى پهن مدور بسيار صلب و تلخ در ميان آن مىباشد مانند تخم برهل كه نيز ثمرى است هندى در جوف برهل و هر دانه در غلافى علئحده و تخم برهل كوچك است و لحم آن ماكول بخلاف تخم اذاراقي كه بزرك و پهن و مدور و سمي غير ماكول است و درخت آن بزركتر از درخت نارنج و به مقدار درخت بيل هندى و برك آن نيز اندك شبيه به آن و كوچكتر و عريضتر از برك نارنج و مستعمل تخم آن است بدين نحو كه در آب مىخيسانند و پوست آن را جدا كرده بسوهان براده نموده به كار مىبرند و آنچه صاحب تحفه نوشته كه آن بيخى است و در تنكابن و مازندران كلاجدارو نامند و برك آن از برك بنفشه سبزتر و كل آن مثل بنفشه و در غايت سرخي و ساق آن از ساق بنفشه سطبرتر و سرخ اشتباهى خواهد بود و شايد بيخى ديكر شبيه به آن باشد نه آن
* طبيعت آن
در آخر سوم كرم و خشك در سوم
* افعال و خواص و منافع آن
هم حيوانات دمدار است و بالخاصية مبدل مزاج بسيار سردردى فاسد بسوى مزاج حار جيد صالح و ليكن بايد كه جرأت بر خوردن آن ننمايند مكر نزد حاجت قوى شديد با مصلحات آن و جهت فالج و استرخا و سائر امراض عصباني و درد كمر و وجع مفاصل مجرب دانستهاند ضماد آن جهت كلف و جرب و قوبا و عرق النسا و امراض مفاصل و امراض بارده رجوب متفرح و بثور لبنيه نافع المضار مسكر و مشوش ذهن و يك مثقال آن كشنده مصلح آن شكر و ادويهء خشبو و قئ فرمودن بشير تازه دوشيده و آشاميدن امراق و اسفيد باجات دسمه بروغن بادام و لعابات با روغن بادام شيرين مقدار شربت آن از يك دانك تا دو دانك و حب و معاجين آن در قرابادين ذكر يافت و اطباى هند براى آن خواص بسيارى بيان مىنمايند
* اذارافيون *
بفتح اول و ذال معجمه و الف و كسر فا و ضم ياى مثناة تحتانيه و سكون واو و نون
* ماهيت آن
به اعتقاد جالينوس نوع چهارم زبد البحر است كه بفارسي كف دريا نامند و آن چيزى است پر سوراخ و بسيار سبك و از فرنك آورند شبيه بزهرهء اسيوس
* افعال و خواص و منافع آن
در جميع افعال از زبد البحر اقوى و از سموم قويه و مقدار دو دانك آن كشنده و اكتحال آن جهت رفع ناخنه و بياض چشم دواب بسيار مؤثر و طلاى آن با آب جهت عرق النسا و ورم پستان و جرب و كلف و بثور نافع و يحتمل آن چيزى را كه بهندى كستورى مىنامند اين و يا قريب بدين بوده باشد و در حرف الزاى در زبد البحر ان شاء اللّه تعالى مذكور خواهد شد
* اذخر *
بكسر همزه و سكون ذال معجمه و كسر خاى معجمه و راى مهمله
* ماهيت آن
دو قسم بود يكى مكي و آن را بعربي تبن مكه و خلال ماموني و طيب الغريب و بلغت رومي سخس و سخيس نامند و بعضى اطبا كفتهاند كه سخيس يوناني است و بهندى كندهيس و كتدبيل و كنتول و سوندهي و روس و سوريا و بفارسي كوركياه و كاه مكه و كزنهء دشتي بفتح كاف و سكون زاى معجمه و فتح نون و ها در آخر و تصحيف كرده كسى كه آن را كربهء دشتي بضم كاف فارسي و سكون راى مهمله و فتح باى موحده خوانده