فصل اوّل از خاتمه : در بيان علامات محمودهء جيدهء دالّهء بر سلامت مريض و بُرءِ او
آن ، بسيار است . بعضى از آنها بر سبيل اختصار ذكر مىيابد :
ثبات قوّه و سهولت حركات و نَفض و بر پشت خوابيدن به مقتصاى طبيعت و به پهلو خوابيدن و قدرت بر انتقال از پهلو به پهلو و برخاستن در رفتار به سهولت ، همه علامات محمودهء جيدهاند .
و نيز ، ديدن احلام و خوابهاى طبيعى و يافتن خفّت و راحت بعد از خواب و استفراغ - هر استفراغى كه باشد - و قوّت دماغ و صحّت ذهن و حواسّ و حُسن خُلق و قلّت انفجار .
همچنين ، بودن نبض ، قوى و عظيم منتظم و تنفّس بر مجراى طبيعى و هشاشت « 1 » و خوشى بر طعام و رغبت بر آن و سرعت انهضام و انحدار و نضج حقيقى و عدم فساد آن ، همه محمود جيد دالّ بر سلامت احشا و قوّه هاضمهاند .
و همچنين ، نيكويى رنگ رو و [ بودن ] هيأت بر حالت طبيعيه . و نظر كردن و ملتفت گشتن به سوى اشياء مانند نظر و التفات اصّحا . و سحنه بر هيأت طبيعى بودن با صحّت قوّه ، دلالت بر سرعت عافيت و صحّت مىنمايد و يا ضعف آن بر بدحالى .
و نيز ، متغير گشتن از حالى به حالى و به زودى عود به سوى حالت طبيعى كردن و صداع و عطسه بعد راه رفتن به هم نرسيدن ، همه ادلّهء محمودهء جيدهاند .
همچنين رعاف در صداع - خصوصاً صُداع حارّ و امراض دماغيه همگى - و متحمّل گشتن احوال هائلهء غريبه به سهولت و آسانى . و اقشعرار عقب استفراغ ، دلالت بر منقلع « 2 » گشتن مادّه مىنمايد . و با بودن حمّى حرارت جميع بدن مساوى ، دلالت بر سلامت احشا از آلام و اورام مىنمايد . و ظاهر شدن اورام صحيح و « 3 » جيد و نفث نضيج بعد [ از ] نفث رقيق
هامش
( 1 ) . الف و ب : ( حشاشت ) آمده است اما صحيح ( هشاشت ) مىباشد .
( 2 ) . ب : منقطع .
( 3 ) . الف : ( و ) حذف شده .