خارش بدن . و بعضى را بى حسّى و انتفاخ شكم و عرق مفرط و رعشه و درد سر و سرفه و قى دائم . و بعضى را درور منى - يعنى اخراج منى از احليل بى اختيار - و خروج باد از مقعده و اضطراب عظيم و عروض خواب بسيار است .
علاج آن : به دستور معالجات مشتركه است و آنچه مختص بدان است جلوس در آب گرم است خصوصاً در حمام كه فى الحال وجع را تسكين مىدهد و مكرّر چند روز به حمّام رفتن . و بعد از سكون وجع ، موضع گزيده را با آب نمك بسيار گرم بشويند . و بعد از آن ، خاكستر چوب انجير و كهلا و مُرّ مكّى و نمك را به آب بسيار گرم سوده ، بر آن ضماد نمايند . و شونيز ، از جمله ترياقات مختصّه بدان است .
و از جمله علامات زنبورگزيده : ورم و سرخى موضع و خارش آن است .
علاج آن : بعد از تدابير مشتركه از مكيدن و ماليدن ترياق و طلاى گِل ارمنى با سركه و گل سرشته به آب غوره « 1 » . و ضماد سرگين گاو تازه . و ريختن آب يخ و برف بر آن موضع است مكرّر . و چون موضع را « 2 » در آب بسيار گرم بگذارند و بلا فاصله در آب يخ ، تسكين وجع نمايد .
و ماليدن جدوار خطائى مجرّب بر موضع عقرب گزيده و زنبور گزيده ، مجرّب . و خوردن يك درهم مرزنجوش و سه درهم گشنيز خشك ، نافع . و استعمال شافه از يخ در مقعده ، مسكّن وجع آن است . و اگر وجع شديد باشد و به طول انجامد ، ناچار فصد نمايند .
علاج ساير جانوران سمّى را به تدابير مشتركةُ النّفع نمايند كه ذكر يافت . و به جهت آن كه به تطويل نينجامد ، در اين جا به ذكر هر يك ، هر يك جداگانه نپرداخت و حواله به كتاب « معالجات » نموده مىشود .
[ تتمه ] : و چند دوايى كه طارد حشرات موذيهاند ، بالإجمال در اين جا ذكر مىنمايد :
چون شونيز و فُودَنج و فَنجَنگُشت را در جايى گذارند كه حشرات باشند ، آنها بگريزند و قريب بدان نگردند .
هامش
( 1 ) . ب : و گل است به آب غوره .
( 2 ) . الف : ( را ) حذف شده .