علامت سونوخس : سرخى رنگ رو و چشمها و زبان . و پرى و برآمدگى رگها . و تشنگى . و شيرينى دهان . و سرخى رنگ بول . و خارش مواضع فصد و حجامت . و ساير علامات غلبهء خون كه در صداع دموى ذكر يافت . و در اين ، اختلاف در شدّت و ضعف ايام سردى و لرزه نمىباشد ، بلكه بر يك قرار است .
علاج آن : در ابتدا ، فصد باسِليق و يا اكحَل و اگر در سر ، سنگينى و يا صداعى باشد ، فصد قيفال نمايند . و به قدر قوّت مريض ، از هر يك كه گشايند و مناسب دانند ، خون به قدر مطلوب و يا به حدّى كه قريب به غشى برسد بگيرند . و مطفِّيات دم بخورانند ؛ مانند شيرهء تخم خرفه و هندوانه و كدو و تخم كاهو و عنّاب و شربت نيلوفر يا « 1 » عرق آن و خبهء سنگ شو نموده .
و اگر از اين رفع نگردد و تب باقى باشد ، منضِج از : عنّاب و سپستان ، از هر يك ده دانه ؛ شيرهء تخم كاهو و تخم كدو ، از هر يك دو مثقال ؛ و گشنيز خشك ، يك مثقال ، با ده مثقال شيرخشت بياشامند .
و در روز پنجم ، بر آن : بنفشه ، نيلوفر ، عنبُ الثّعلب ، خبّازى ، بيخ كاسنى ، از هر يك دو مثقال ؛ و آلوبخارايى ده دانه ؛ و تمر هندى و ترنجبين و فلوس خيارشنبر ، از هر يك ده مثقال ؛ روغن بادام ، دو مثقال بيفزايند . و همچنين در ششم و هفتم ، منضج مذكور را بياشامند و هشتم ، آن مسهل را .
و اگر به تكرار فصد احتياج شود ، در هفتم و يا نهم تكرار فصد نمايند و يا حجامت ميان دو شانه .
و اگر باز احتياج به مسهل باشد ، روز دوازدهم قبل از آن همان منضج را آشاميده همان مسهل را بنوشند .
غذا ، بى گوشت ؛ از قبيل شورباى برنج و اسفناج و كدو و تمر هندى و زرشك و غوره . و يا پهتى ماش و يا عدس با چلاو . و از ميوهها ، خيار و هندوانه و گلابى و آلوزرد و انار و كاهو و امثال اينها مناسب است . و آب سرد ، نافع ؛ چنانچه « شيخُ الرّئيس « 2 » » فرموده كه :
هامش
( 1 ) . الف : با .
( 2 ) . ابو على الحسين بن على ابن سينا ، القانون فى الطب ، دار الصادر ، بيروت ، ج 3 ص 41 .