اگر حمّام نباشد ، در آبزن نشيند - و بعد از آن ، به اين روغنها موضع را مكرّر چرب نمايد : روغن هستهء زرد آلوى تلخ و روغن هستهء شفتالو و روغن [ كوهان ] شتر و روغن ساق گاو و مغز ساق برّه ؛ هر يك از اينها كه يافت شود ؛ با مُقل و يا بدون مُقل .
و اگر به اينها گشوده نگردد ، پياز را با روغن پخته ضماد نمايند . و اگر به اين نيز گشوده نگردد ، آب پياز را با زهرهء گاو استعمال نمايند . و اگر بخور مريم و مويزج نيز اضافه نمايند به آن دو جزء ، بهتر است . و اگر از آن نيز منفتح نگردد ، هستهء تمر هندى و سرگين كبوتر اضافه نمايند .
فصد صافن و يا مأبِض ، در گشودن دم بواسير بسيار مؤثّر است . و بساست كه بعد از فصد ، احتياج به ادويهء ديگر نمىشود . و لهذا بايد كه اوّلًا فصد نمايند - اگر قوّت بدن و سنّ و مزاج و غيرها مقتضى باشد - و بعد از آن اگر احتياج باقى ماند ، ادويهء مذكوره را استعمال نمايند .
و امّا تدبير سوم : كه تسكين وجع است ، آن است كه اگر بعد از آن ، ورم و وجع به هم رسد ، ادويهء مسكّنهء وَجَع نمايند . و ضماد مُقل و حضض هندى و نيل ، هر يك به تنهايى و يا مجموعى ، به آب برگ گندنا و يا آب برگ عنب الثّعلب - و اگر نباشد ، به آب خالص - گرم نموده ضماد نمايند . و بخور مُقل نيز نافع است . و ماليدن روغن بيد انجير كه قليلى كافور در آن حل نموده باشند ؛ بدين قسم كه مقدار پنج شش مثقال روغن بيد انجير در ظرف مسى - اگر بى قلع باشد بهتر - بر آتش گذارند و سر آن را بپوشند تا گرم گردد ، پس باز نموده به زودى دو حبّه كافور را در آن اندازند و سر آن را بپوشند ، و از آتش فرود آورده [ و ] حركت دهند كه ممزوج آن گردد . و همان قسم سر بسته بگذارند تا سرد گردد . و هر وقت كه خواهند ، قدرى از آن را گرم نموده بر موضع بمالند ؛ ورم و وجع را تسكين دهد .
اگر بدين تسكين نيابد و خون محتبس گشته باشد ، فصد باسِليق و يا صافِن و يا مأبِض نمايند .
و اگر تسكين نيابد و حرارت غالب باشد و يا بعد از استعمال ادويهء حادّه اشتداد يابد ، استعمال مبرِّدات دوائيه و غذائيه - كه در صداع حار ذكر يافت - نمايند . و آشاميدن ماءُ الشّعير نيز نافع است . و ماليدن سرب ساييده با روغن و سفيدهء تخممرغ . و يا روغن گاو
خلاصة الحكمة ( فارسى ) — صفحة 1360
مساهمون: محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى
ص١٣٦٠