نه در گرمى روز و نه در سردى آن » اين نيز مخالف قول « 1 » « شيخ الرئيس » است كه گفته « 2 » « افضَلُ وقتها الَابْرَدانِ » يعنى بهترين وقت حقنه ، هنگام سردى روز و سردى شب است كه صبح و شام باشند و يا فصل زمستان و خريف ؛ تا موجب كرب و اضطراب و غشى نگردد . و نيز از شأن حقنه ، جذب اخلاط محتقنه است - چنانچه ذكر يافت - و در وقت سردى ، البتّه محتقن « 3 » مىباشد ؛ به خلاف وقت گرمى و اعتدال . و لهذا « شيخ الرئيس » منع نموده از رفتن حمّام پيش از حقنه و حقنه كردن بعد از حمّام ؛ به دليلى كه قبل ذكر يافت .
و نيز آنچه « شيخ داود » گفته كه « 4 » « خطر حقنه بسيار است ؛ واجب است تحرّى و اجتهاد در آن » اين نيز كلّيه نيست ؛ زيرا كه احاديث و قول اطبّاء ناطق بر آن است كه : حقنه ، دواى بى خطر كثير النفع است ؛ به خلاف ادويهء مسهلهء مشروبه « 5 » و مقيئات كه خالى از اخطار نيستند از وصول اثر سمّيت و حدّت ادويهء اينها به معده و اعضاء مجاوره و محاذى و مشارك خود ؛ به خلاف حقنه كه چندان نمىرسد اثر حدّت و سمّيت آن به اين اعضاء و نيز زمان طويلى مكث نمىنمايد ؛ بلكه به زودى اثر نموده با فضول مندفع مىگردد .
و بدان كه مىتوان كلام « شيخ داود » را توجيهى نمود به آنكه مراد او از آن اقوال ، كلّيه نباشد ، بلكه اكثرى باشد و يا در بعضى موادّ و جاها . و آن كه شرط اعتدال هوا جهت آن نموده كه چون به سبب اعتدال هوا اخلاط محتقنه اندك تحريكى مىيابند ، پس فعل حقنه در آنها - كه جذب آنهاست - بيش تر و بهتر مىباشد به خلاف سردى بسيار . و گرمى بسيار و اللّه اعلَم .
هامش
( 1 ) . ب : نيز قول مخالف .
( 2 ) . ابو على الحسين بن على بن سينا ، القانون فى الطب ، دار الصادر ، بيروت ، ج 1 ص 204 .
( 3 ) . ب : متحقن .
( 4 ) . داود بن عمر الأنطاكى ، تذكرهء اولى الألباب ، مكتبهء الثقافهء الدينيه ، بيروت ، ص 142 .
( 5 ) . ب : و مشروبه .