باب هفدهم در امراض مقعد
فصل اوّل : در بواسير .
و وى آن است كه بر سر مقعد فزونيها پديد آيد ؛ پس اگر خون و زرداب از آن برآيد ، دامى گويند و اگر نه ، عميا خوانند . و نامهاى بواسير ، حسب تشابه او به چيزى مأخوذ است ، چون : نخلى و عنبى و تينى و ثؤلولى و تمرى و توتى ؛ تشبيه به نخل بنا بر كثرت بيخهاى وى است و تمرى و جز آن بنا بر مشابهت صورت اثمار مذكور . و سبب اين مرض فساد خون است به غلظت و باشد كه از اخلاط صفرا پديد آيد . بالجمله ، سوزش و درد و لذع با سوز ، نشان خون صفراوى است و خله و كثرت ثفل و وجع ثقيل و قلّت لذع ، دليل خون غليظ .
علاج : فصد كنند و حسب حاجت خون گيرند . و اگر مانعى بود ، بين الوركين حجامت نمايند و طبع نرم دارند و به اصلاح خون كوشند . و اگر خون بسيار آيد ، قبض كنند به قرص كهربا و ليكن تا كه خون سياه آيد و خوف ضعف قوى نباشد ، زنهار حبس نبايد كرد كه خروج او از اكثر امراض ايمن سازد . و اگر باسور ممتلى و با درد بود و خون از آن نيايد ، بايد كه به طبيخ خطمى و شبت تكميد كنند و به روغن