علاج : نخستين ، قطع سبب كنند به استفراغ و منع انصباب و بعده مُغَرِّيات دهند ، چون : تخم ريحان و امثال آن و هليلهء سياه به روغن بريان كرده ، كوفته ، بيخته به قدر سه ماشه ، هم چند آن ، قند سپيد آميخته ، بنوشانند نفع كلّى مىدهد . و اگر سودا بود ، نشان او پيچش دايمى است و كرب شديد و بروز سودا مع خون و خراطه و براز . علاج : بعد قطع سبب ، به تقويت سپرز كوشند و تخمهاى لينه و سفوف الطين دهند . و اگر ثُفل ، غليظ خشك بود كه امعاء را بخراشد به خشونت ، تقدّم قبض شكم و تناول يابس قابض و بر آمدن ثفلِ خشك گواهى دهد . علاج : مرطّبات و مليّنات دهند ، چون : لعاب بهدانه و اسبغول و شربت بنفشه به روغن بادام و مانند آن . و هر گاه امعاء از ثفل پاك شود و سحج باقى باشد ، قابضات مناسبه بايد داد ؛ اما پيش از تنقيهء امعاء زنهار قابض ندهند كه سخت مضرّ است . و اگر ادويهء سمّيه بود كه تناول آن اتفاق افتاده باشد ، چون : زرنيخ و نوشادر و گچ و جز آن ، علاجش قى است و شير تازه و حسوها نوشانيدن . و اگر شرب ادويهء مسهله بود ، علاجش مُغَرِّيات و مبرّدات كنند و دوغ آهن داغ ، اسرع النفع است .
قسم دوم : در اسهال كه سبب او گشودن رگ روده باشد .
نشان وى آن است كه چون بيايد به اسهال و به آن ، آثار سحج و بواسير و اسهال كبدى هيچ نباشد و اين اكثر بى درد بود ؛ به خلاف سحج كه وجع در اكثر آن لازم است . علاج : اگر خون بسيار آيد و قوّت مساعد بود ، باسليق زنند ، بعده جهت حبس قرص كهربا و امثال آن دهند و گِل ارمنى ، نيم درم مع شربت حبّ الاس يا شربت انجبار نفع بسيار دارد و پوست انار و كزمازو و گِل ارمنى هر سه ، برابر كوفته ، بيخته حبّ سازند و دو درم بدهند ، مجرّب است . و محجمه بر شكم نهادن و چهار ساعت نگهداشتن در منع اسهال مخصوص است .
فايده : تا ممكن باشد مخدّرات نبايد داد و عند الضرورت تا به شافه كار برآيد ، نشايد خورانيد و اگر بدهند ، اصلاح داده بدهند چنانچه در قرابادينات است .