[ 788 ]
فصل اوّل : اندر قلت اللبن
« 1 » يعنى كمى شير . و آن را چند سبب است : يكى ، كمى خون . دوم ، بسيارى خون . سوّم ، فساد خون . و هريك به قسم علىحده گفته آيد :
[ 789 ] قسم اوّل : اندر كمى شير كه از كمى خون باشد :
و ظاهر است كه اصل و مادهء شير ، خون است ؛ چون آن كم شود شير نيز كم گردد . و اسباب كمى خون ، بسيار است : يكى ، بر آمدن او به فصد يا به حيض و يا به نفاس يا جز آن . دوم ، قلت غذا . سوّم ، تناول اطعمه كه خون از وى كمتر تولد كند چون اغذيه كه مفرط البرد و اليبس باشد . چهارم ، اعراض بدينه يا نفسانيه كه طبيعت را از توليد خون بازدارد . پنجم ، سوء مزاج كه مقلّل تولد خون بود .
علامت اين قسم ، بهحسب تقدم و وجود اسباب موجبهء هر سبب پوشيده نيست .
علاج : در منع سبب كوشند . و از اغذيه هر چيز كه مولد خون صالح بود بخورانند . و اشربهء خونافزا بنوشند مع رعايت مزاج و سبب . و تا كه كار از اغذيه برآيد ، به دوا نپردازند .
[ 790 ] قسم دوم : اندر كمى شير كه از بسيارى خون باشد :
و اين ، چنان بود كه خون در بدن بسيار شود و هيچ فسادى نداشته باشد ليكن طبيعت به سبب كثرت او قادر بر هضم آن و انتزاع شير از آن نباشد .
علامت غلبهء خون ، ظاهر است .
علاج : فصد كنند و هرچه مقلّل خون و مولد شير و مقوى طبيعت باشد استعمال نمايند . و از آنچه خون را فاسد سازد بازدارند تا به آفتى ديگر نانجامد . و بسيار باشد كه خوف شديد يا حزن قوى يا قلت شفقت بر ولد يا سببى ديگر كه طبع را از اهتمام توليد شير بازدارد ، باعث كمى شير گردد . و باوجود آنكه خون در بدن موافق بود و صالح ، ليكن شير كمى پذيرد .
هامش
( 1 ) . قاموس القانون :Deficient secretion of milk ; oligogalactia.