سرگين او خمير كرده خشك مىنمايند و او اشقر غير صلب است .
عملى او را از ريوند و عود و سنبل و حسن لبه و جگر خشك كردهء بز و برگ مورد و قرنفل و خون كبوتر و قدرى مشك ترتيب مىدهند و در نافها مىكنند و علامت مغشوش از سياهى مفرط و ثقل او معلوم است و آنچه در نافه باشد ريسمانى را به سوزن از اوّل نافه گذرانيده پس از وسط سير بگذرانند هر گاه بوى سير نداد خالص است و الا فلا و آنچه در غير نافه باشد در كف دست قدرى از آن را با آب دهن بمالند اگر حل شود ، خالص و اگر فتيله گردد مغشوش است . « ارسطو » گويد خالص سائيده مشك در ظرف رطوبت دار به قدر يك ساعت وزنش زياده مىشود .
بهترين او تبّتى و قوتش تا سه سال باقى است و از نافه بيرون آوردهء او تا يك سال .
در سوم ، گرم و در دوّم ، خشك و هر چند كهنه گردد خشكى او غالب مىشود و مفتّح سدد و محلّل اخلاط بارده و مقوّى اعضاى رئيسه و حرارت غريزيه و اعضاى ظاهرى و باطنى و حواس و مفرّح و مقوّى باه و حابس طبع و مسكر و جهت ضعف دل سوداوى و غشى و رفع ضرر ادويهء سمّيه و مسهله و سمومات و غم و وحشت و خفقان بارد و ماليخوليا و خدر و فالج و لقوه و رعشه و بلادت و نسيان و رياح امعاء و نيكويى رخسار و رسانيدن قوت ادويه به عمق بدن و در اكحال به طبقات چشم ، مؤثر و شرب او در رفع سمّ بيش و قرون السنبل ، بىعديل و فرزجهء او معين حمل و طلا و سعوط او جهت منع نزلات و صداع بارد و با روغن خيرى بر احليل جهت تحريك باه و اكتحال او جهت ظلمت بصر و بياض و دمعه و ظفره ، نافع .
مضرّ محرورين و مصلحش كافور و روغن بنفشه و بوييدن او مورث زردى رخسار و شرب او باعث بدبويى دهان و مصلحش گلاب و قدر شربتش تا نيم درهم و بدلش مثل او جند و نصف او ساذج است .
[ 5089 ]
مسحقونيا :
شامل كف شيشه است كه بعد از گداز شيشه بر روى آن مانند شيشهء رقيقى ظاهر مىشود و شامل احجار مطبوخه است كه از شيشه و سنگ سرمه و اقليميا و راسخت را ساييده و تسقيه به آب آهك و آب قلى كرده و صمغ البلاط را اضافه نموده و بجوشانند .
گرم و تند و جالى و رافع گوشت زياد و فاسد زخمها و كشانيدهء دبيلات و رافع آثار