تيرگى باصره و بلادت و عروض صفات بهيمى است و بسيار دير خوردن ، باعث ضعف ارواح بدنى و سقوط قوتهاى اوست و شرب آب بعد از آن ، به غايت مضرّ و تناول نمودن در شبها باعث تخمه و جمع كردن او با شير و تخم مرغ جايز نيست و هر چند مبالغه در كوبيدن و پختن او كنند ، بهتر است و گوشت آب ، غير ماء اللحم و سريع النفوذ و موافق ناقهين و ضعيف القوة است .
[ 4790 ]
لحية التّيس :
دواى مختلف فيه است ؛ نزد انطاكى و جمعى ديگر نباتى است برگش مثل برگ گندنا و قليل العدد و مفروش بر زمين و در اصفهان ، شنگ - به سكون نون - نامند و مانند سبزيها مىخورند . حنين اسحاق و جمعى ديگر گويند كه ديسقوريدوس ، قسيوس دانسته و قول او معتبر است و آن ، نباتى است شبيه به درخت كوچكى و شاخههاى او صلب و برگش مستدير و با زغب و صلابت و گلش شبيه به گلنار و قسمى از آن ، سفيد و نزديك بيخ او نوعى از طراثيث مىرويد و مايل به سرخى روشنى و بعضى سفيد و بعضى اشقر مىباشد و به رومىِ آن ، طرثوث را هوفسطيداس نامند و به يونانى ، ابوقطس و از جميع اجزاء نبات قسيوس قوىتر است ، و مراد از عصارهء لحية التّيس ، عصارهء طرثوث مذكور است .
در آخرِ اوّل سرد و در سوم خشك و قابض و از اجزاء ترياق فاروق و قاطع نفث الدم و حيض و اسهال مرارى و دموى و قاطع قرحهء امعاء و قرحهء ريه و ضماد او مقوّى اعضاى ضعيفه و فم معده و جگر و در ساير افعال ، قوىتر از اقاقيا و قدر شربت از عصارهء او تا سه درهم و از برگ و گل او تا چهار درهم و ذرور برگ و گل آن جهت التيام جراحات و رفع تعفن آن و گل او با موم و روغن جهت سوختگى آتش و اورام حارّه و خوردن او جهت قرحهء امعاء و تقويت معده و منع ريختن مواد به او ، نافع .
مضرّ گرده و مصلحش عناب و بدلش حضض و اقاقياست .
« ابى خالد افريقى » و « امين الدوله » و جمعى ديگر بيان نمودهاند كه شاخههايى است بىبرگ و مايل به سرخى و درخشندگى و سرخى او مايل به سياهى و به قدر شبرى و اكثر آن در تحت زمين و چهار انگشت او از زمين پيداست و در شوره زارها مىرويد و اين قول اصح مىنمايد ؛ چه بيخ گياه مزبور از طراثيث است و محمد بن زكريا ، خوردن لحية التيس را رافع سموم دانستهاند .
[ 4791 ]
لحام الصناعة :
صناعى او تنكار است . و معدنى اودر به ورق مذكور شد .