صلبه .
[ 4569 ]
كلب :
برّى و بحرى و اهلى مىباشد . برّى را به عربى ابن آوى و به فارسى شغال و به تركى چقال نامند و آن گاهى با سگ اهلى جمع مىشود و توالد واقع مىگردد . سگ آبى دو قسم است : يكى بحرى است ، ديگرى نهرى و آن را به فارسى خزمان گويند ؛ چه در شكل شبيه به خز مىباشد و به عربى كلب مائى نامند و جند از اين قسم حاصل مىشود و سگ اهلى اصناف است .
مجموع آن ، در آخرِ دوّم ، گرم و خشك و بچهء بيست روزهء او گرم و تر و چون او را با ادويهء خوشبو پخته تناول نمايند جهت جذام مجرب دانستهاند و جهت ماليخوليا و جنون قوىّ الاثر است و پنير مايهء او به قدر ربع درهم رافع سموم و كلف و شير او كه از زائيدن اوّل باشد همين اثر دارد و قطور او رافع حرقة البول و بياض چشم است . و چون بچهء چشم نگشودهء او را بتمامه طبخ دهند به حدى كه با آب يكسان شود و نود مثقال گندم را با آن آب بجوشانند تا جميع آبها را جذب كند پس خشك كنند و مرغ سياه يك ساله را در جاى تاريكى به آن گندم تعليف نمايند و بعد از اتمام ، مرغ را كباب كرده ، زن عاقر تناول كند و غذاى ديگر به او مخلوط ننمايند باعث حمل او گردد و از مجربات است ؛ مخصوصاً چون سه قطعه مرغ پرورده در سه روز خورده شود . و در فربه كردن بدن نيز مجرب است و مكيدن بچه سگ پستان مرضعه را رافع انعقاد شير و درد پستان است و استخوان و عصب سگ ، با استخوان و اعصاب شكسته و پاره شدهء انسان التيام پذير است ؛ به خلاف ساير حيوانات و كباب جگر سگ ديوانه جهت رفع سمّيّت سگ ديوانه گزيده به غايت مؤثر است و ضماد خاكستر سر او جهت بواسير و شقاق و حكّه و زخمهاى كهنه و با سركه جهت سگ ديوانه گزيده ، نافع است و طلاى زهرهء او مانع روييدن موى زيادهء چشم و بول او رافع ثآليل و آشاميدن آن مانع حمل و پيه او جهت خنازير ، مفيد است و غرغره و نفوخ و ضماد سرگين خشك او جهت خناق مجرب است ؛ خصوصاً چون تعليف به استخوان فقط كنند و آشاميدن خون خشك كردهء او تا به قدر پنج درهم و به دستور ، سرگين خشك او جهت اسهال دموى و ذرور سرگين آن جهت زخمهاى كهنه و تحليل اورام ، قوى الاثر است و تعليق دندان نيش او كه ناب گويند ، مانع خرخرهء خواب و حرف زدن در حالت نوم و رافع يرقان است و چون ناب او را با ناب گربه به موى ايشان بخور