و ساق نيل مجوف است و برگ وسمه ، شبيه به برگ مورد و زيتون و ساقش غير مجوف و ثمرش به قدر فلفلى و بعد از رسيدن سياه مىشود و دشتى و كوهى آن در كنار رودخانههاى ريگ دار مىرويد و شاخههاى او انبوه تر از شاخههاى نيل و برگش از آن عريضتر و درازتر مىباشد و بعضى برگ نيل را وسمه دانستهاند و خلاف واقع است .
در دوّم ، گرم و خشك و با قوت جاليه و قابضه و محلله و خضاب او قوىتر از برگ نيل است و ضماد او با آب نمك جهت صداع ريحى و بلغمى و بيضه و خوذه و رفع زخمها و بخور و طلاى او جهت زكام و تقويت موى و منع ريختن آن و آشاميدن آب او و آب طبيخ او ، به غايت مقّىء و جهت گزيدن سگ ديوانه مفيد است .
او ، مضعف دماغ و مصلحش فرنقل و لادن .
روغن آن كه آب او را با مثل او روغن كنجد جوشانيده باشند به حدى كه روغن باقى مانده باشد جهت بواسير و امراض باردهء مقعد ، مجرب و مانع ريختن موى و رافع دردهاى بارده است و چون بيخ او را بسيار طبخ دهند و قدرى صمغ عربى اضافه نمايند جهت كتابت قائم مقام مداد است و تخم وسمه در رنگ و مقدار شبيه به تخم ترب و مايل به سياهى و بهترين ادويهء مانع نزول آب و رافع نازل آن است .
[ 4389 ]
كتان الماء :
طحلب است .
[ 4390 ]
كتل :
اسم فارسى تفاح است .
[ 4391 ]
كتهل :
اسم هندى رصاص ابيض است .
[ 4392 ]
كتهونه :
اسم هندى اسارون است .
[ 4393 ]
كتى :
اسم هندى كلب است .
[ 4394 ]
كثيرا :
به ثاء مثلثه ، صمغ قتاد است كه به فارسى گون نامند و آن ، سفيد مايل به سرخى مىباشد .
در حرارت و برودت ، معتدل و در اوّل ، تر است و بعضى در اوّل ، سرد و خشك دانستهاند . مركب القوى و مغرّى و با تجفيف ضعيف و مغلِّظ مواد رقيقه و مليّن صلابات و مسكّن لذع و حدّت اخلاط و قرحهء چشم و قاطع نفث الدم سينه و مصلح ادويهء سميه و رافع حدّت ادويهء مشروبه و مقوّى فعل آن و با قوت مسهله و جهت سرفه و خشونت سينه و قرحهء ريه و گرفتگى آواز و حرقة البول و لذع امعا و تقويت رودهها و تسكين درد گرده