اقسام او ، در آخرِ سوم ، گرم و خشك است و گرمى او غالب است بر خشكى و قوتش تا سى سال باقى است و در غايت دهنيت و تدبير او به طريقى كه محترق نگردد ، از اسرار عظيمه و در غايت اشكال است و محلّل و ملطّف و مسخّن و مجفِّف و جالى و جاذب و شرب او مقاوم جميع سموم و با زردهء تخم نيم برشت جهت سرفهء رطوبى و ربو و اخراج چرك و بلغم سينه و شش و رفع يرقان و زكام و نزله و طلاى او مسكّن ضربان اعضا و سفيد كننده موى و با عسل و به دستور با بول و آب دهن جهت گزيدن هوامّ و با عاقرقرحا و عسل و سركه جهت جذام و جوششهاى سوداوى ، عجيب الاثر است و با سركه و نطرون و علك البطم جهت قلع آثار و حكّه و جرب و بهق و برص ناخن و تقشر جلد و داء الحيه و داء الثعلب و آكله و قروح رطبه و با حنا جهت قوبا و با سركه و قيموليا جهت سعفه و با جند جهت تحليل صلابات و با حب الغار جهت امراض بارده و صداع و با ماست و نيم وزن او گوگرد و صمغ عربى جهت سعفه و قروح سر و قوبا ، مجرب و با بورهء ارمنى و عسل و ادويهء مناسبه جهت نقرس ، نافع و ذرور او بر بدن قاطع عرق و سعوط او جهت سكته و شقيقه ، مفيد و بخور او حابس زكام و نزله و مسقط جنين است به سرعت و باعث گريزانيدن هوامّ و بخور و قطور او رافع كرى و ثقل سامعه .
مضرّ معده و مصلحش كتيرا و شير تازه و شربتش از دو دانگ تا يك مثقال و بدلش در اكثر افعال ، زرنيخ است و مصعَّد او جهت تكليس معادن و رفع چرك آن بىعديل است و سفيد كردهء او نائب مناب جوهر زرنيخ است .
روغن گوگرد به نهجى كه ساختن او در دستورات مذكور است جهت جميع دردهاى بارد و جرب و حكّه و سعفه وقوبا ، بىعديل است .
عرق گوگرد ، به غايت مجفِّف و سريع النفوذ و محرق جلد و جالى و رافع رطوبات و مسخّن و محرق اخلاط و ماليدن او بر دندان ، رافع گوشت فاسد بن دندان و كثافات آن است و طريق عرق گرفتن در دستورات مذكور است .
[ 4367 ]
كبد :
به كسر اوّل و جزم ثانى . به فارسى ، جگر نامند و بهترين آن جگر اردك و مرغ پروارى و بعد از آن جگر بزغاله است .
گرم و تر و غليظ و دير هضم و خونى كه از او به هم رسد قبول عفونت به سرعت مىكند و مصلحش آبكامه و سركه و كباب او با نمك و صمغ عربى جهت قرحهء امعا و