درازى و بيخش تلخ و كوچك و پر شعبه مانند خربق سياه و منبتش نزديك آبهاى جارى .
قسم ديگر شبيه به قسم اوّل و گلش بنفش و بسيار تند است . و قسم سوم ، نباتش بسيار كوچكتر و گلش زرد طلائى و بدبوى . و قسم چهارم را گلش سفيد است .
اقسام آن در آخرِ سوم ، گرم و خشك و با حدّت و محرق جلد و ضماد تازه او در اندك زمانى موجب جراحت و درد اعضا و با روغنها جهت جرب حيوان و انسان و تقشر جلد و برص ناخن و اقسام ثآليل و داء الثعلب و نطول مطبوخ او جهت سعفه و بيخ خشك او در عطسه آوردن قوىتر از كندس و طلاى او از خارج جهت درد دندان و از داخل جهت ريزانيدن آن و حمول او جهت اخراج جنين و مشيمه و احتباس حيض ، نافع و دو مثقال او كشنده و چون با مثل او آرد گندم خمير كرده ، بر عضوى بگذارند ، نائب مناب داغ است .
[ 4365 ]
كبابه :
دانه اى است قريب به حبّ بلسان و خوشبوى و مايل به سياهى و مغز او سفيد و درخت او مانند درخت مورد و از هند خيزد و افلنجه ، نوع صغير اوست و قوتش تا ده سال باقى است .
در دوّم ، گرم و خشك و به غايت ملطّف و مفتِّح قوى سدد احشاء و گرده و مخرج سنگ و بول محتبس آن و جهت امراض جگر و سپرز و رياح و خفقان و صاف كردن آواز و رفع درد سر مزمن و اسهال و تقويت معده و احشاء و خوشبو كردن دهان و امراض لثه و قلاع و ضماد او با پيه حيوانات جهت تحليل اورام و با غاليهها جهت خوشبويى رايحهء بدن و تقويت آن نافع و طلا كردن خائيدهء او بر قضيب ، به غايت ملذذ جماع است .
مضرّ مثانه و مصلحش مصطكى و شربتش يك مثقال و بدلش قاقله و دارچينى است .
[ 4366 ]
كبريت :
به فارسى گوگرد نامند و آن ، اصل حارّ مواليد و زيبق ، اصل بارد آن و چهار قسم مىباشد : يكى سرخ شفافِ لامع و كبريت احمر نامند و يكى زرد و مايل به سبزى و آن را مصطكاوى و اصابعى نامند و يكى سفيد و مسمى به گوگرد فارسى است و قسم چهارم ، مايل به كبودى و او را كبريت اسود و كدر نامند و آنچه از طبخ آب چمشههاى گرم و از خاك بعض اماكن به هم مىرسد ، مايل به سياهى مىباشد و بهترين او احمر است و به اصطلاح اهل كيميا ، اكسير مصنوع در غايت سرخى و مسمى به گوگرد احمر است ، نه معدنى آن .