[ 4174 ]
قضاعه :
به ضاد معجمه ، به فارسى او را سگ آبى نامند . اكتحال و ضماد دماغ او جهت تاريكى چشم ، بىعديل است .
[ 4175 ]
قضم قريش :
حبّ الصنوبر صغار است .
[ 4176 ]
قضب و قضم :
رطبه است و به هر چه تعليف كنند ، اسم جنس و شامل آن است .
[ 4177 ]
قضاب مصرى :
نوعى از اذان العنز است .
[ 4178 ]
قطران :
دو نوع مىباشد : يكى سياه و براق و غليظ و تند رايحه و او را قطران برقى نامند و يكى رقيق و غير براق و آن ، قطران سيال است و نوع اوّل از درخت شربين و ثانى از درخت سدر و درخت ارز و غير آن حاصل مىشود و طريق عمل ، آن است كه چوب و شاخههاى او را قطع نموده ، بر روى هم چيده ، چاهى در آن مكان حفر مىكنند و آتش مىافرزوند تا مائيت او در آن چاه جمع گردد و به دستور ، آب سايل اشجار مذكوره رابه آتش طبخ مىدهند تا منعقد شود و اين قسم را در عراق و شام ، زفت يابس گويند و بهترين قطران نوع برقى است كه از شربين حاصل شود و چون به تقطير و يا با سركه و سفيدهء تخم مرغ آن را سفيد كنند جهت غاليها ، به غايت نيكو است و دخان او لطيفتر از اصل اوست .
در آخرِ سوم ، گرم و خشك ، حافظ اجساد موتى و مانع عفونت آن و قاتل اقسام كرم معده و جنين و مخرج آن و با قوت ترياقيه و مانع و با و طاعون و مجفِّف و مسخّن و محلّل قوى و جاذب خون به ظاهر جلد و جالى آثار و موجب تعفن گوشت زخمهاست ؛ بدون احداث وجع و التيام دهندهء زخمها و شرب او جهت درد سينه و ربو و سرفهء بارد و ضعف جگر و رفع سموم و استسقاء و كرم معده و رياح احشاء ، نافع و فرزجهء او مانع انعقاد نطفه و قطور او بر دندان درد ناك و كرم خورده ، رافع الم و مخرج كرم او و حقنهء آن جهت اخراج اقسام كرم و ضماد او جهت جرب انسان و حيوان و كشتن قمل و رفع داء الفيل و دوالى و استسقاء و صداع بارد و حفظ اعضاء از ضرر سرما و گزيدن مار و رفع خناق و ورم لهاة و طلاى او بر قضيب جهت بزرگ كردن آن و منع حمل و با پيه گاو كوهى جهت منع گزيدن هوامّ و قطور او با سركه جهت كشتن كرم گوش و با آب زوفا جهت درد گوش و دوى و طنين و اكتحال او جهت بياض كه در قرنيه باشد ، نافع .
قدر شربتش از نيم مثقال تا يك مثقال و زياده از آن كشنده است و بدلش نفت سياه و جاو شير و گويند به وزنش نفت و نيم وزن آن برگ درخت شربين است .