دل و مدرّ بول و حيض و مخرج كرم شكم ، شرباً و جنين مرده ، شرباً و جلوسا و با قوت ترياقيه و رافع عفونات و محلّل رياح و جهت درد سر خصوصاً با سركه و روغن گل و امراض بلغمى و درد سينه و معده و ورم جگر و سپرز و با عسل جهت گزيدن عقرب و با سكنجبين جهت گزيدن زنبور ، مجرب و طبيخ او جهت رفع قمل و عرق بدبو و درد رحم و فواق و سنگ مثانه و با سركه جهت قى الدم ، نافع .
مضر ريه و مصلح آن ، گشنيز و قدر شربت از خشك آن ، يك مثقال و بدلش مرزنجوش است .
روغن او كه آب او را با روغن كنجد بجوشانند يا گل او را در روغن مكرر كرده ، در آفتاب جهت سدّه دماغى و منخرين ، به غايت مؤثر و در تحليل مواد و تقويت اعضا و خوشبو كردن موى سر و تقويت آن ، بىعديل است .
[ 3071 ]
سيسبان :
به باى موحده قبل الف ، اسم درختى است بستانى و برّى مىباشد به قدر دو ذرع تا چهار ذرع به حسب اماكن مىشود و غير سبسبان - به باى موحده بعد از سين اوّل - است و گذشت . عريض الورق و باريك و بر روى هم چيده مىباشد و گلش زرد و بسيار خوش منظر و در خوشه ثمرش دانهها به قدر حلبه ما بين زردى و سياهى و در باغهاى مصر جهت خوش منظرى غرس كنند و بعضى دانهء او را حبّ الفقد و جمعى ثمر اثل دانستهاند و اصلى ندارد و مايل به گرمى و در دوّم ، خشك و مقوّى معده و حابس اسهال مزمن و نفث الدم و دافع سپرز و با شير ، ترياق سموم و پاشيدن آب او مانع تولد كيك و لبس انگشترى او در انگشت خنصر چپ روز چهار شنبه قبل از طلوع آفتاب ، بالخاصية مورث جاه و قبول نظرها و مصدع محرور و مصلحش گشنيز و شربتش تا دو درهم و بدلش بادآور است .
[ 3072 ]
سيبيا :
نوعى از ماهى است و به عربى لسان البحر و به فارسى ماهى مركب نامند و در بحر قلزم ، بسيار و شبيه به سرطان و ظاهرش صدفى و باطن ، حجرى و در جوف آن ، رطوبتى سياه كه مثل مداد ، كتابت توان كرد .
در آخرِ دوّم ، گرم و خشك و دير هضم و طلاى رطوبت آن جهت داء الثعلب و خاكستر استخوان او ، جالى آثار و جهت امراض پلك چشم و با نمك مكلس جهت بياض چشم كل حيوان و سنون او جهت جلاى دندان ، بسيار مؤثر و ذرورش مجفِّف زخمها است .