سه عدد او كه اطراف آن را قطع كرده و جوف او را با آب خاكستر تاك و نمك ، شسته و با آب صاف ، تطهير نموده باشند و با جو مقشّر طبخ داده بنوشند جهت سل و دق و يبوست اعضاء و هزال مفرط حارّ ، مجرب و به دستور ، محرق او با صمغ عربى و ادويهء مناسبه همين اثر دارد و به جهت بواسير ، به غايت نافع و ضماد محرق او جهت سرطان پستان ، آزموده است و چون چند عدد آن را زنده در ديگ مس بىقلعى بسوزانند تا خاكستر شود و هر روز يك ملعقه را با نه اوقيه آب بنوشند جهت رفع سمّ سگ ديوانه گزيده ، مجرب است و بايد بر موضع زخم ، مرهمى از روغن زيتون و سركه و جاو شير گذاشت و اگر مدتّى از گزيدن سگ ديوانه گذشته باشد به قدر دو ملعقه هر روز بدهند و گويند شرط احراق او به جهت اين امر ، وقتى است كه آفتاب ، در اسد باشد و با مقابله قمر نباشد و شعراى يمانى طلوع ، نموده باشد و به دستور ، هرگاه به يك جزء محرق مذكور نيم جزء جنطيانا و عشر جزء كندر اضافه نموده ، سه روز و زياده بر آن ، هر روز سه مثقال با آب سرد بنوشند ، رفع اذيت سگ ديوانه گزيده مىنمايد و به دستور ، چون سه مثقال خاكستر مزبور را با يك مثقال و نيم جنطيانا با شراب بنوشند ، همين اثر دارد و ضماد خاكستر او با عسل كه با هم طبخ داده باشند جهت شقاق پا و مقعد و شقاقى كه از سرما به هم رسيده باشد و شقاق مادهء سرطانى ، نافع .
گويند مضرّ مثانه است و مصلحش گل قبرسى و گل مختوم و قدر شربتش از سوختهء سه مثقال و از خام و پختهء او پنج مثقال است .
[ 2791 ]
سرطان بحرى :
خرچنگ دريائى . دو قسم است :
يكى آن كه چون از آب در آرند ، متحجر شود و آن ، سنگى است به قدر سرطان نهرى و از آن كوچكتر و صدفى و نرم و در دوّم ، سرد و خشك و سوختهء او را جلا و تلطيف ، بيشتر و جهت رطوباتى كه در طبقات چشم ريزد ، نافع و مقوّى عضلات چشم و جهت ناخنه و سلاق و دمعه و قطع نزف الدم جراحت و سنون او جهت جلاى دندان و طلاى او جهت كلف و نمش ، مفيد است .
قسم ديگر ، شبيه به سرطان نهرى نيست . به غايت سفيد و شبيه به خلد است و صيادان ماهى ، در بلاد ديلم و تنكابن او را به قلاب نصب نموده ، صيد ماهى به آن مىكنند . سرد و تر و محرق او در خواص ، ضعيفتر از قسم اوّل و خوردن او كشنده است .