ثمر و بىگل و شاخى از آن بيخ مىرويد به قدر ذرعى و كمتر از آن و برگهاى آن با زوايد و خشونت و نزديك به هم به شكل پرهائى كه در بال مرغان مىباشد .
نوع مادهء او ، بىشاخ و منحصر در يك برگ مرتفع . در دوّم ، گرم و در اوّل ، خشك و مجفِّف بىلذع و جالى و مفتّح و دافع قمل و مسقط جنين و مسهل قوى اقسام كرم شكم ؛ خصوصاً با خربق سياه و سقمونيا و عسل و شراب و امثال آن و مفرّح و دافع بخار سوداوى و محلّل نفخ و تا چها ر سال قوتش باقى است و جهت خفقان عسر العلاج و جراحت گرده و مثانه ، نافع و آشاميدن يك مثقال او با سه عدد زردهء تخم مرغ نيم برشت ، سه روز متوالى ، جهت رفع كوفتگى اعضاء و سقطه و ضربه ، به غايت مفيد .
چون از نوع نر او شش رطل تازهء نازك را به قدر باقلا ريزه كرده در دوازه رطل عسل بجوشانند تا مهرّا شود و با عسل يكسان گردد و هر روز چهارده مثقال بنوشند جهت رفع درد وركين مزمن ، مجرب و ذرورش جهت جراحات رطبه عسر العلاج به غايت آزموده است و برگ تازه او مليّن طبع و چون چند روز بياشامند ، مواد منتنهء چشم را به پلك دفع كند و ضمادش بر عضوى موجب اخراج فضول آن . چون با حنا بر سر طلا كنند جهت منع نزول آب ، مجرب دانستهاند و چون در خانه برگ او را فرش كنند يا آب طبيخ او را بپاشند ، كيك را بر طرف مىكند .
مضر ريه و مصلحش شيح ارمنى و قدر شربتش تا دو مثقال و بدلش قنبيل است .
[ 2788 ]
سرنج :
از قلعى سوخته و سفيداب سوخته به هم مىرسد و شبيه به شنجرف و از آن ، كم رنگ تر است و طريق ساختن او ، در دستورات مذكور است .
سردى او كمتر از سفيداب و خشكى او زياده است .
از سموم قتّاله و طلاى او با روغن گل سرخ و روغن زيتون جهت رويانيدن گوشت و رفع ورم زخمها و تنقيهء چرك آن و بردن گوشت زياد و گوشت مرده و قطع بدبويى زخم و سوختگى آتش و باز داشتن سيلان خون و حقنهء او با پيه و آب بارتنگ جهت قرحهء امعاء ، مفيد است .
[ 2789 ]
سرو :
درخت معروف است و شبيه به جوز رومى .
در اوّل ، گرم و در سيم ، خشك و ثمر او گرمتر از ساير اجزاء و صمغ او گرمتر از ثمر و تند و رطوبت سائله او ، ضعيف تر از قطران درخت شربين است .