گفتار بيست و سيم از كتاب سيم اندر معالجات از كتاب الاغراض الطبية اندر انواع ريشها و جراحتها و سوختن و علاج آن و اين گفتار شش باب است
باب اول از گفتار بيست و سيم از كتاب معالجات اندر صفة و نام و انواع ريشها و قانون علاج
هر خراجى و جراحتى و هر تفرّق الاتّصالى كه در گوشت افتد و ريم كند آن را قرحه گويند بتازى .
و سبب ريم كردن جز از پختگى ماده نيست كه غذاء آن عضو مستحيل گردد و تباه شود و آن عضو زبون اندامهاء ديگر بود و ضعيف بود ، غذا را هضم نتواند كرد ، بسبب سوء المزاج كه در وى بود و بسبب هضم ناشدن غذا ، ريم تولد كند .
و هر چه رقيق باشد از ريم ، آن را صديد گويند و آنچه معتدل و هموار و سفيد بود آن را قيح گويند و مدّه نيز گويند و آنچه غليظتر باشد آن را وسخ گويند .
و از وسخ بعضى سپيد باشد و بعضى بسياهى زند و بعضى همچون دردى شراب بود .
امّا صديد از مادهء گرم پالايد و وسخ از مادهء غليظ و تباه ، و قيح از مادهء معتدل و باعتدال نزديك .
و قرحه ، بعضى بر ظاهر پوست بود و بعضى باغور بود و آنچه باغور بود ، بعضى گوشت گرداگرد او صلب گشته بود .
و لبهاء قرحه كه ستبر گشته بود ، آن را ناصور گويند ، اندر گوشت خانه كرده باشد همچون نايژهءشده .
و بعضى راست بود و بعضى منعطف .
و ناصور كه نهايت او به استخوان رسد ، از وى مدّهء رقيق و زرد پالايد .
و آنچه نهايت او برباطى رسد ، پالايش او هم رقيق باشد ، ليكن ميل بسپيدى دارد .
و آنچه نهايت او باورده رسد از وى خون صافى پالايد ، و آنچه بشريان رسد ، خون اشقر و گرم و درفشان پالايد .
و آنچه به گوشت اندر بود از وى مدّهء غليظ و لزج و تيره پالايد .
و آنچه گرداگرد آن صلب نباشد ، آن را كهف و مخبّا نيز گويند .
و كهف چنان باشد كه در گوشت خانه كرده بود و بجانبى ميل كرده ، چنان كه گذر او دراز نباشد و از اندرون او فراخ باشد .
و مخبّا آن را گويند كه خانه در زير پوست كرده باشد و ريم ميان گوشت و پوست بود .
و ريشها بعضى پهن باز مىشود و گوشت درست را مىخورد آن را القروح المتاكّله گويند .
و بعضى باشد كه مادهء او بدان تيزى نباشد ، ليكن بسبب عفونت ، پهن باز مىشود و اين را