آب خاكستر :
چوب درخت تاك ( كرم ) را بسوزانيد و آب روى خاكستر آن بريزيد و يك شب رها كنيد سپس آن را بپالاييد و با سركه آن را آبكىتر نماييد و پارچهاى را در آن بخيسانيد و آماس را با آن پانسمان كنيد و نوارى را روى آماس ببنديد . اگر آماس خيلى نرم باشد با نمك و زيتون مالشداده با برگ طرفا و برگ آس و برگ چنار پانسمان كنيد و با گل ارمنى و سركه پمادمالى نماييد و به برنامهى خوراكى بيمار رسيدگى بيشترى نماييد و او را از بدگوارشى و پرخورى و پرنوشى آب بپرهيزانيد .
مرهمى كه براى آماس فروهشته و نرم سودمند است :
صبر ، مر ، حضض ، أقاقيا ، شياف ماميثا ، سعد ، زعفران و گل ارمنى را برگيريد و به شكل فندق درآوريد و در هنگام نياز با سركه و آب كلم خمير كرده روى آن گذاريد و چنانچه آماس در صورت و پلكها باشد با گلاب و كاسنى و اندكى سركه كار درمان را به انجام رسانيد .
آماس سخت ( صلب ) « 1 » :
اگر در جايى از تن آماسى سخت پديد آيد كه در هنگام دستمالش گرمى آن به چشم آيد و سرطانى نيز نباشد بايد از خوراكىهايى كه در بخش سرطان گفتيم پرهيز نمايد . آنچه كه خود آماس را درمان مىكند همهى نرمكنندههايىاند ، همچون مغز استخوان و چربى و مقل نرم و أشق و لبنى و بارزد و جز آن . چنانچه آماس در جايى باشد كه حسگرى در آن نباشد هرگز بهبود نمىيابد ، در اين هنگام بهتر است به بيرون راندن مادهى بيمارى با رگ زدن و به كار بردن روانكنندههاى بيرونكنندهى تلخآب توجه كرد تا بزرگ نشود و افزايش نيابد .
مرهمى كه آماس سخت را از ميان مىبرد : مقل نرم و اشق و بارزد را بهگونهايى يكسان با روغن در هاون له كنيد . خوب است ، به همراه آن روغن سوسن يا روغن بان نيز به كار برده شود سپس لعاب شنبليد و لعاب تخم كتان را به يك اندازه به همراه آن كوبيده تا يكنواخت شود و با انجير علك « 2 » گرد آوريد و از آن سرشتهاى درست كنيد و اين مرهم را به هر آماس سخت در هر كجاى تن بماليد ، سودمند خواهد بود .
هامش
( 1 ) . ورم صلبIndurated swelling( 2 ) . تين علك : ن . ك « تين علك » نمايه داروهاى تكى